Yeni orta sınıf ve kültürel sermaye ekseninde mekânın dönüşümü : Kadıköy Tarihi Çarşı ve Moda örnekleri

Abstract

Dünya genelindeki küreselleşme dalgaları ve neoliberal ekonomi politikaları kentsel alanlarda ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan birçok farklılık yaratmıştır. Hizmet sektörü ekseninde dönüşen kentlerde yeni orta sınıf ve bu sınıfın kentlerdeki konumu önemli bir yere sahip olmuştur. Bu tez çalışmasında, yeni orta sınıf ve kültürel sermaye ekseninde Kadıköy Tarihi Çarşı ve Moda’nın dönüşümünü tartışılmıştır. 2013 yılında yaşanan Taksim Gezi Parkı Olayları ve ulaşım ağlarının artması ile birlikte Kadıköy-Moda hattı yoğun bir nüfus akışına sebep olmuştur. Bu çerçevede Kadıköy, ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan mekânsal dönüşüme uğramıştır. Bu mekânsal dönüşümün ana taşıyıcı aktörleri ise yeni orta sınıf mensupları olmuştur. Bu dönüşümün ana ekseni ise yeni orta sınıfın sahip oldukları kültürel sermayeyi ekonomik sermayeye dönüştürme kapasiteleri ve gündelik yaşamdaki pratik ve eğilimleridir. Tüketim kültürünün önemli ölçüde arttığı küresel şehirlerde yeni orta sınıf, yaşam tarzları ve tüketim pratikleri nedeniyle hem bölgeleri dönüştürmekte hem de aynı zamanda kendilerine bir alan oluşturmaktadır. Kendi habituslarını yaratarak alanları oluşturan bu sınıf konumuna sahip bireyler, tüketim tarzları ile geleneksel orta sınıftan ayrılırlar. Bu ayrılma diğer toplumsal sınıflardan bir ayrışmaya sebep olurken, toplumsal eşitsizlik biçimlerini de yeniden üretir. Diğer yandan kentsel alanlarda yeni orta sınıfa hizmet eden ticari işletmeler, bu sınıfı mekânlara çekmek için algı ve statü sağlayan tüketim biçimleri, sosyal medya kullanımları vb. çeşitli stratejiler kullanırlar. Bu bağlamda yeni orta sınıf için mekân algısı, kimlik oluşturma ve medya araçları önemli yer tutar. Haritalandırma tekniklerine, gerek yerleşik esnaf gerek yeni girişimcilerle yapılan derinlemesine mülakatlara ve katılımcı gözleme dayanarak hazırlanan bu çalışmada, bölgede yaşanan bu mekânsal dönüşümler incelenirken aynı zaman da dönüşümün eski Kadıköylüler nezdinde getirdiği sonuçları da tartışılmıştır. İÇİNDEKİLERÖZET………………………………………………………………………………………iABSTRACT………………………………………………………………………………iiÖNSÖZ……………………………………………………………………………………iiiFOTOĞRAFLAR LİSTESİ……………………………………………………………..viGRAFİKLER LİSTESİ……………………………………………………………….....viiHARİTALAR LİSTESİ………………………………………………………………… viiTABLOLAR LİSTESİ………………………………………………………………….. viiBİRİNCİ BÖLÜM1.ARAŞTIRMANIN KAPSAMI VE YÖNTEM…………………………………......11.1.Çalışmanın Konusu ve Amacı…………………………………………………..11.2.Araştırma Soruları………………………………………………………………31.3.Kadıköy ve Moda’nın Tarihine Bakış…………………………………………..41.4. 1950’li Yıllar Sonrası Kadıköy’de Meydana Gelen Demografik Dönüşüm..............................................................................................................51.5. Kadıköy’ün Sosyo-Ekonomik Yapısının Özellikleri……………………….…..81.5.1.Ekonomik Yapı……………………………………………………………81.5.2. Ticaret…………………………………………………………………….91.5.3.Hizmetler………………………………………………………………...111.5.4.Turizm…………………………………………………………………...121.5.5. Sosyal ve Kültürel Tesisleri……………………………………………..13 1.6.Araştırmanın Yöntemi…………………………………………………………151.7.Saha ve Mülakatlar………………………………………………………...…..161.8.Katılımcı Gözlem……………………………………………………….……..181.9.Literatür Değerlendirmesi……………………………..……………………....191.9.1. Küreselleşme Sürecinde Tüketim Kültürü ve Beyaz Yakalılar….…201.9.2. Kültürel Sermaye, Habitus ve Alan…………………………………251.9.3. Yeni Orta Sınıf ve Toplumsal Ayrım Mekanizması…………..…….281.10. Araştırmanın Katkıları……………………………………………………….311.11. Çalışmanın Kapsamı…………………………………………………………33İKİNCİ BÖLÜM2- KADIKÖY’DE KÜLTÜREL SERMAYENİN İZLERİ VE YENİ ORTA SINIFIN KİMLİK İNŞASI…………………….………………………………....35 2.1. Kadıköy’de Yeni Orta Sınıfın Yükselişi ve Alan Üzerine…………………35 2.1.1. Kültürel Sermayenin Girişimcilikte Kullanımı……………………………..362.1.2. Girişimciler Gözünden Kadıköy: Zevk ve Beğenilerde Farkındalığın Çekiciliği………………………………………………………………………………...382.1.3. Yeni Orta Sınıfın Yeni Gözdesi: Kadıköy’de Habitus ve Alanın İnşası…....41 2.2. Mekânlarda Küreselleşme ve Uzmanlaşma………………………………..492.2.1. Ürün Tedarik Süreçleri: Yerli ve Yabancı Hammadde Tedarikleri………...502.2.2.Geleneksel Lezzetlerin Dünya Mutfakları ile Birleşimi: “Çok kültürlü Ürünler”……………………………………………………………………………….....52ÜÇÜNCÜ BÖLÜM3- YENİ ORTA SINIFI MEKÂNA ÇEKME STATEJİLERİ: “MEKÂN, KİMLİK VE MEDYA”………………………………………………………….54 3.1. Mekânların Ayrışma ve Tercih Edilme Stratejileri: Kimlikli ve Konseptli Mekânlar…………………………………………………………………………...60 3.2. Mekânlarda Pazarlama Çalışmaları: Algı ve Statü Pazarlama………..……..66 3.3. Mekân Tercihlerinde Sosyal Medya ve Reklamın Etkisi……………………69DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 4.1. MEKÂNSAL ÇATIŞMA ALANLARI: ESKİ KADIKÖYLÜ VE YENİ KADIKÖYLÜNÜN MEKÂNA BAKIŞ AÇILARI…………………………….………794.1.1. “Hoşgörü ”nün Semti Kadıköy……………………………………………794.1.2.Nostaljiye Atıf: Kadıköy Tarihi Çarşı Mahalle Esnaflarının Kapanması ve Tek Sektörlü Mahalle…………………………………………………………….834.1.3. Eski Kadıköylü-Yeni Kadıköylü Ayrışmaları……………………………..894.1.4.Tarihinde “Nezih” Bir Semt Moda’dan Güvenli Olmayan Semte Geçiş….954.2. MUTENALAŞTIRMAYA FARKLI BİR BAKIŞ……………………………..964.2.1. Semtin Rant Alanına Dönüşmesi: Kiraların Yükselişi ve El Değiştirme Süreci…………………………………………………………………………….964.2.2. Mutenalaştırma Sürecinde Yeni Orta Sınıf Yapılaşması ve Kültürel Sermayenin Kullanımı……………………………….…………………………102SONUÇ……………………………………………………………………………….106EKLER……………………………………………………………………………….111KAYNAKÇA…………………………………………………………………………112Globalization in general and neoliberal economic policies in particular have led to many economic, social and cultural differences in and between urban areas. In this context, the new middle class has become important actors in shaping the urban areas, in which the service sector has become the leading main economic activity. In this thesis, the transformations of Kadıköy historical market and Moda are disccussed by focusing on the role of the new middle class behind the transformation. After the Taksim Gezi Park events and the increase in transportation networks in 2013, the Kadıköy-Moda has witnessed an intense population flow. Kadıköy has undergone spatial transformation in terms of economy, social and culture and the main actors of this spatial transformation has been the new middle class. The new middle class has the capacity to transform their cultural capital into the that of economic capital. In global cities where the consumption culture has increased significantly, the new middle class not only transforms spaces but also creates new spaces in accordance with their lifestyle and consumption practices. Individuals with their class position mainly based on their cultural habitus distinguish themselves from the traditional middle class. While the cultural consumption habitus has led to make distinction themselves from other social classes, it also reproduces new forms of social inequality. Commercial enterprises use a variety of strategies such as social media in other to attract this class into their places. In this context, space perception, identity creation and media tools take an important place for attracting the new middle class. This study, which is based on mapping techniques, in-depth interviews with the established tradesmen and new entrepreneurs and participant observation, examines these spatial transformations in Kadıköy Historical Market and Moda.