Entelektüel sermaye ve entelektüel sermayenin raporlanması üzerine Türkiye’de bir araştırma

Abstract

Entelektüel sermaye, bir işletmenin bilgi temelli varlıkları ve dış çevre ile olan ilişkilerinin ekonomik değeridir. Entelektüel sermaye kavramının önem kazanmasının temel nedenleri; bilginin, maddi olmayan varlıkların ve işletmenin iş yaptığı piyasayla olan ilişkisinin günümüzde işletmelerin temel zenginlik kaynağı olmasıdır. Entelektüel sermaye; insan sermayesi, yapısal sermaye ve müşteri sermayesi olmak üzere üç unsurdan oluşmaktadır. İnsan sermayesi; bir işletmenin çalışanlarının müşteri taleplerini yerine getirmesini sağlayan bilgi, yetenek ve deneyimlerinin toplamıdır. Yapısal sermaye; bir işletmenin sahip olduğu bilgi varlıkları, şirket kültürü, strateji ve yönetim süreçlerinden oluşmaktadır. Müşteri sermayesi ise, bir işletmenin müşterileri ve tedarikçileri ile olan ilişkilerinin değeridir. Entelektüel sermayeyi oluşturan unsurlar birbirlerinden bağımsız olarak değil, birlikte kullanıldıklarında işletme için faydalı olmaktadır. Entelektüel sermayenin yönetimi için, öncelikle işletme içinde varolan bilgi birikiminin ne olduğu, bu birikimin hangi süreçlerle destekleneceği ve nasıl paylaşılacağı ile entelektüel sermayenin hangi uygulamalarla yaratıcılığa, 'değere' dönüştürüleceği araştırılmalıdır. Entelektüel sermayenin bir bütün olarak ölçülmesi konusunda genel kabul görmüş bir ölçüm modeli bulunmamakla birlikte; birçok farklı model kullanılmaktadır. Ölçüm konusunda karşılaşılan güçlükler nedeniyle günümüzde işletmeler entelektüel sermayenin unsurlarını raporlamaktadırlar. Dünyada birçok şirket yıllık finansal raporlarına ek olarak entelektüel sermaye raporlarını açıklamaktadırlar. Türkiye'de ise entelektüel sermaye raporunu açıklayan şirket bulunmamaktadır. Bununla birlikte şirketler iç raporlarında entelektüel sermayelerini bazı göstergeleri kullanarak raporlamaktadırlar. Bu nedenle çalışmanın son bölümünde, Türkiye'deki beş yüz büyük bilişim ve sanayi işletmelerinden seçilen şirketler üzerinde bir anket çalışması yapılmıştır. Sonuç olarak, dünyada hızla önem kazanan entelektüel sermaye kavramının Türkiye'deki işletmeler tarafından da fark edilmeye başlandığı, henüz entelektüel sermaye raporlarını açıklamamalarına rağmen; iç raporlarında kullanmaya başladıkları görülmektedir. Intellectual capital is the economic value of an organization's relations with its environment and its assets based on knowledge. The basic reasons laying behind the importance of intellectual capital concept are the knowledge, intangible assets and the relationship of the organization with its market which are nowadays the fundamental wealth of the organizations. Intellectual capital is composed of three concepts that are human capital, structural capital and customer capital. Human capital is the sum of the knowledge, ability and experience of the organization's staff that provides them to meet the customers' demands. Structural capital is formed of the organization's knowledge assets, corporate culture, strategy and management process. Customer capital is the value of organization's relations with its customers and suppliers. These concepts that form the intellectual capital are in favor of the organization when they are used all together but not separately from each other. For the management of intellectual capital, first of all the knowledge accumulation that exists in the organization, the process that will support this knowledge accomulation; its sharement and the ways for their conversion to creativeness and value should be investigated. Since there is not any accepted measurement method in order to measure the intellectual capital as a whole, there are many different methods being used. Because of the difficulties faced against the measurement; nowadays organizations report the concepts of the intellectual capital. Around the world many organizations present the intellectual capital reports besides their annual financial reports. On the other side, in Turkey there is no organization that presents its intellectual capital report. Besides organizations report intellectual capital by using some indicators in their internal reports. Therefore, in the last part of the study, a research has been made within the organizations which are selected from the 500 hi-tech and industrial organizations.