Hazır giyim endüstrisindeki işçi mücadelesinde aktivist sanatın rolü

Abstract

Moda endüstrisinin temel bileşenlerinden hazır giyim endüstrisi, emek faktörüne dayanan endüstrilerin başında gelmektedir. Öte yandan, bu endüstri, Sanayi Devrimi'nden bu yana sıklıkla üretiminde emek veren işçilerin yaşadığı işçi hakları ihlalleri ile birlikte anılmıştır. Bu durum, endüstrilerin tarihine paralel olarak, sendikalar, sivil toplum kuruluşları, araştırmacılar, aktivistler, aktivist sanatçılar gibi farklı kesimlerin desteğini alan günümüzde halen devam eden işçi mücadelesinin de ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu çalışma, aktivist sanatçıların ve aktivist sanat üretimlerinin odağında, sanatın toplumsal değişim yaratma potansiyelini ve aktivizmin günümüzde geliştirdiği yaratıcı ifade biçimlerini göz önünde bulundurarak, sanatın hazır giyim işçilerinin mücadelesine sağlayabileceği katkıya odaklanmaktadır. Çalışma sorunun ne olduğu, sebepleri ve sorunun çözümüne nasıl katkı sunulabileceği üzerinden 3 ana eksene ayrılmıştır. Moda ve Hazır Giyim Endüstrilerinin İncelenmesi adlı birinci ana bölümde, moda olgusunun tanımlanmasına, üretim ve tüketim ağları perspektifinde moda tarihinin incelenmesine ve hazır giyim endüstrisinin moda endüstrisiyle ilişkilendirilmesine yer verilerek hazır giyim endüstrisinde yaşanan işçi hakları ihlalleri ile moda endüstrisinin ilişkisi araştırılmıştır. Hazır Giyim Endüstrisinin Üretim Aşamasında Yaşanan İşçi Hakları İhlalleri adlı ikinci ana bölümde tarihsel bir perspektifle Sanayi Devrimi döneminden itibaren endüstrinin farklı ülkelerdeki gelişimi incelenmiş, küresel üretim modelleri ve aktivist hareket örnekleri olarak hak ihlallerini önlemek için kurulan sendikalar ve sivil toplum kuruluşlarının çalışmaları üzerinde durulmuştur. Sanat ve Aktivizm adlı üçüncü ana bölümde, aktivizm ve aktivist sanatın çerçevesi oluşturulmuş, aktivizm ve sanat arasındaki bağ üzerinde durulmuştur. İşçi mücadelesini konu alan aktivist sanat örnekleri üzerinden, sanatın mücadelede rol oynayabilme potansiyeli incelenmiştir. Bu çalışmada, hazır giyim endüstrisi, moda endüstrisi ve işçi mücadelesi tarihleri paralel olarak incelenerek, aralarında geçmişten günümüze süregelen paralellikler ve kesişme noktaları keşfedilmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda çalışmanın bu tarihsel incelemelere paralellik gösteren aktivizm ve sanat bölümünde ise, sanatın mücadeleye tarihsel süreçte dahil olma durumu araştırılmış, yer verilen aktivist sanat örnekleri ile mücadeleye destek vermek isteyen yeni sanatsal çalışmalara ilham olabilecek ifade biçimleri ortaya koyulmuştur.The ready-to-wear industry, as one of the fundamental components of the fashion industry, stands at the forefront of industries relying on labor. However, these industries have often been associated with labor rights violations since Industrial Revolution. This has led to the emergence of workers' struggles and garnered support from unions, civil society organizations, researchers, activists and artists. Focusing on the potential of art to create social change and the new creative forms of today’s activism, this study centers on activist artists and activist artworks in the context of the impact art can contribute to the garment workers’ struggle. The study examines the problem, its origins, and potential contributions for solution. The first section, Examining the Fashion and Ready-to-Wear Industries, explores the relationship between labor rights violations and the fashion industry. It examines fashion phenomenon, delves into its history from production and consumption perspectives, and searchs the links between garment and fashion industry. The second main section, “Labor Rights Violations in the Production Stage of the Garment Industry”, delves into the historical perspective of labor rights violations in the ready-to-wear industry. It explores the industry's development in various countries, emphasizing global production models and the efforts of unions, ngos and independent organizations in preventing violations. The third section, Art and Activism, establishes the connection between activism and art. Through examples of activist art addressing workers' struggles, it explores the potential role of art in the workers’ struggle. This study conducts parallel examinations of the histories of the garment industry, the fashion industry, and workers' struggles to understand their historical similarities and intersections. Additionally, it investigates the involvement of art in the struggle during the same periods. The provided artworks aim to inspire new artistic endeavors that support the ongoing struggle.