Avrupa Birliği ortak pazarında miktar kısıtlamalarına eş etkili önlemler

Abstract

Malların serbest dolaşımı ilkesi, uluslararası ticaret hayatını yakından ilgilendirmesi nedeniyle, ekonomik temelli kurulan Avrupa Birliği’ndeki serbestilerden en önemlisi olarak yorumlanabilir; ancak önemine rağmen bugüne kadar tam anlamıyla sağlanamamış, bu uğurda atılan adımlar ise yetersiz kalmıştır. Tek başına gümrük vergisi ve kotaların kaldırılması, iç pazar dâhilinde malların serbest dolaşımını temin edememiştir. Bu sebeple, malların serbest dolaşımını kısıtlayan diğer tüm üye devlet uygulamaları da yasaklanmıştır. Bu anlamda, bir ülkeden diğerine taşınan malların Avrupa Birliği ortak pazarı sınırları içinde serbest dolaşımını engelleyici etkiye sahip idari kurallar ve uygulamalar, ticareti engelleyen bariyerler olarak kabul edilmiş ve “eş etkili önlemler” olarak adlandırılmıştır. Eş etkili önlemler, Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşmada yasaklanmış olsa da, eş etkili önlemlerin nasıl tespit edileceğine ilişkin bir açıklama da getirilmemiştir. Bu itibarla, malların serbest dolaşımına eş etkili önlemler yasağının, gerek mevzuat kapsamında, gerekse Avrupa Birliği Adalet Divanı kararları çerçevesinde incelenmesi ve devam etmekte olan sorunlara yönelik farklı bir hukuki bakış açısı kazandırılması önem arz etmektedir. Çalışmamızda, malların serbest dolaşımının önünde birer ticaret engeli olan eş etkili önlemlerin ancak Birlik tarafından çıkarılacak bir hukuk düzenlemesiyle öngörülebilir kılınacağı ve bu şekilde eş etkili önlemler yasağının kapsamının belirgin hale geleceği savunulmaktadır. Bu yönde, önceki çalışmalardan farklı olarak, Adalet Divanı içtihatlarında oluşturulan formüller ve yapı taşı niteliğindeki kararların yanı sıra, Komisyon'un mevzuat çalışmaları tez kapsamında ayrıntılı olarak incelenmekte ve eş etkili önlemler kavramına ilişkin tespitler yapılmaktadır. Bu inceleme ve tespitler sonucunda ise, Birlik mevzuatında yer alması gerektiğini düşündüğümüz eş etkili önlemler kavramının tanımına katkı sağlayacak bir düzenleme önerisi oluşturmaya çalışılmaktadır.Sayfa No.ÖZETiABSTRACTiiTABLO LİSTESİiiiŞEMA LİSTESİiiiKISALTMA CETVELİivGİRİŞ1I. KONUNUN ÖNEMİ ve TAKDİMİ1II. TERMİNOLOJİ5III. KONUNUN SINIRLANDIRILMASI8IV. ARAŞTIRMA PLANI9BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE MALLARIN SERBEST DOLAŞIMI İLKESİ VE MİKTAR KISITLAMALARINA EŞ ETKİLİ ÖNLEMLER YASAĞII. MALLARIN SERBEST DOLAŞIMI İLKESİ11A. Malların Serbest Dolaşımı İlkesinin Tarihi Gelişim Seyri13B. Serbest Dolaşıma Konu Olan Mal Kavramı16II. MİKTAR KISITLAMALARI VE EŞ ETKİLİ ÖNLEMLER YASAĞI19A. Miktar Kısıtlamaları Kavramı ve Unsurları191. Kavram192. Unsurlar21a. Kamu Otoritesi Tarafından Yerine Getirilme21b. Birlik İçi Ticareti Engelleyici Etki Yaratma24B. Miktar Kısıtlamasına Eş Etkili Önlemler271. Genel Olarak272. Komisyonun Eş Etkili Önlemler Listesi: 70/ 50 Sayılı Yönerge32a. Doğrudan Ayrımcı Uygulamalar (Madde 2)35b. Dolaylı Ayrımcı Uygulamalar (Madde 3)383. Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın Dassonville Kararındaki Tanımı43C. Lizbon Antlaşması ile Getirilen Hukuki Düzenlemeye Genel Bakış441. İthalatta Miktar Kısıtlamaları ve Miktar Kısıtlamalarına Eş Etkili Önlemler Yasağı: Madde 34 Düzenlemesi462. İhracatta Miktar Kısıtlamaları ve Miktar Kısıtlamalarına Eş Etkili Önlemler Yasağı: Madde 35 Düzenlemesi473. Madde 34 ve 35 in Birlikte Değerlendirilmesi47D. Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Sebepler491. Mevzuatta Belirtilen Hukuka Uygunluk Sebepleri49a. Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma'dan Doğan İstisna Hükmü: Madde 36 Düzenlemesi50(1) Kamu Düzeni, Ahlakı, Güvenliği ve Sağlığının Korunması52(a) Kamu Düzeni52(b) Kamu Ahlakı53(c) Kamu Güvenliği56(d) Kamu Sağlığı ve İnsan Hayatının Korunması58(2) Hayvan Sağlığının ve Bitkilerin Korunması63(3) Ticari ve Sınai Mülkiyet Haklarının Korunması65(a) Hakkın Varlığı ve Kullanılması Yaklaşımı66(b) Hakkın Spesifik Konusu Yaklaşımı68(i) Patent ve Marka Haklarının Spesifik Konusu68(ii) Telif Hakkının Spesifik Konusu71(iii) Endüstriyel Tasarım Hakkının Spesifik Konusu72(c) Hakkın Asıl Fonksiyonu Yaklaşımı73(d) Hakkın Tükenmesi İlkesi73(4) Milli, Kültürel, Tarihi veya Arkeolojik Değerlerin Korunması78b. Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma'dan Doğan İstisnanın Uygulama Koşulları79(1) Keyfi Bir Ayrımcılığa Yol Açmama Koşulu80(2) Ulusal Önlemin Örtülü Kısıtlama Aracı Olarak Kullanılmaması Koşulu81(3) Orantılı Olma Koşulu812. İçtihatlarla Geliştirilen Hukuka Uygunluk Sebepleri82a. Zorunlu Gereklilik Kavramı83b. Zorunlu Gerekliliklerin Dayandığı Haklı Sebepler85(1) Haklı Sebep Kavramı85(2) Cassis de Dijon Kararıyla Kabul Edilen Zorunlu Gereklilik Halleri86(a) Mali Denetim87(b) Kamu Sağlığı87(c) Ticari İşlemlerde Adaleti Sağlama88(d) Tüketicinin Korunması89(3) İçtihatlar ile Oluşturulan Yeni Zorunlu Gereklilik Halleri91(a) Çevrenin Korunması92(b) Çalışma Şartlarının İyileştirilmesi93(c) Sosyal ve Kültürel Özelliklerin Korunması ve Desteklenmesi94(d) Temel Hakların Korunması94(e) Diğer Haller96c. Zorunlu Gerekliliklerin Hukuka Uygunluk Ölçüsü Olarak Orantılılık Prensibi96(1) Hukuk Tarafından Korunan Bir Menfaatin Varlığı96(2) Seçilen Aracın Elverişliliği97(3) Gereklilik Unsuru983. Mevzuattan Kaynaklanan Hukuka Uygunluk Halleri ile İçtihatlarla Oluşturulan Hukuka Uygunluk Hallerinin Karşılaştırılması99İKİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ ADALET DİVANI İÇTİHATLARINDA GELİŞTİRİLENEŞ ETKİLİ ÖNLEMLER I. EŞ ETKİLİ ÖNLEMLERİN AVRUPA BİRLİĞİ ADALET DİVANI İÇTİHATLARI ÇERÇEVESİNDE GELİŞİM SEYRİ101A. Adalet Divanı'nın Ayrımcılık Esasına Dayanarak Oluşturduğu Kriterler1021. Doğrudan Ayrımcı Önlemler102a. Genel Olarak102b. Dağıtım Kanallarını Kısıtlayan Kurallar103(1) Paralel İthalatı Kısıtlayan Uygulamalar104(2) Sınır Kontrolleri105c. Ulusal Ürünlerin Satışını Teşvik Eden Uygulamalar108(1) Yerli Ürünlerin Satışının Teşvik Edilmesi108(2) Ayırt Edici Nitelikleri Olan Ürünlerin Tanıtımı ve Desteklenmesi111d. Menşe Etiketleme112(1) Menşe Ülke Bilgisine İlişkin İşaretleme Yükümlülüğü113(2) Tür İşaretlerinin Ulusal Ürünlere Özgülenmesi1152. Dolaylı Ayrımcı Önlemler120a. Genel Olarak120b. İsim, Şekil, Ölçü, Ağırlık, Kompozisyon, Etiketleme ve Sunuma İlişkin Önlemler123(1) İçerik Denetimine İlişkin Kurallar124(2) Dış Görünüşe İlişkin Kurallar126(3) Malların İsmine ve İşaretlenmesine İlişkin Kurallar127c. Reklam ve Piyasaya Giriş Kısıtlamaları129d. Maksimum, Minimum Satış Fiyatı ve Sabit Fiyat Uygulaması1303. Tersine Ayrımcılık İçeren Önlemler137B. Pazara Girişi Engelleme Kriteri1391. Eş Etkili Önlemlerin Tanımına İlişkin Adalet Divanı'nın İlk İçtihadı: Dassonville Kararı139a. Kamu Otoritesi Tarafından Oluşturulma ve Uygulanma145b. Birlik İçi Ticareti Doğrudan veya Dolaylı, Bilfiil ya da Potansiyel Olarak Engellemeye Elverişli Olma149c. Tüm Ticari Kurallar1522. Dassonville Perspektifinden Adalet Divanı'nın Eş Etkili Önlemleri Tespit Etme Yöntemi153C. Ürün Gerekliliklerine İlişkin Sınıflandırma Kriteri1541. Eş Etkili Önlemlerin Sınırının Daraltılması: Cassis de Dijon Kararı154a. Ürün Gereklilikleri157(1) Ürünün Paketlenmesi, Kompozisyonu, Sunumu ve Etiketlenmesine İlişkin Kurallar158(2) Ürünün İsmine, Şekline, Ölçüsüne, Ağırlığına İlişkin Kurallar160(a) Genel Olarak160(b) Reçel ve Çikolata Davaları161b. Karşılıklı Tanıma Prensibi166c. Haklı Sebep ve Zorunlu Gereklilik Kavramları1702. Cassis de Dijon Kararının Sonuçları Bakımından İnceleme1713. Cassis de Dijon Kararına Göre Adalet Divanı'nın Eş Etkili Önlemler Prosedürü177II. ADALET DİVANI'NIN EŞ ETKİLİ ÖNLEMLER KAVRAMINA YENİ YAKLAŞIMLARI179A. Dassonville ve Cassis de Dijon ile Benimsenen Temel Kuralların Karmaşıklaşması1791. Cinéthéque Kararı1792. Pazar Günü Ticaret Yapma Yasağı Kapsamındaki Kararlar181B. Belirli Satış Düzenlemeleri Yaklaşımı1841. Dassonville Formülünü Kısıtlayan Keck ve Mithouard Kararı186a. Keck Kararında Geliştirilen Kriterler189(1) Yurtiçi Ekonomik Bir Faaliyetin Düzenlenmesi192(2) Etkilenen Tüm Tacirlere Eşit Şekilde Uygulanma193(3) Yerli ve İthal Mallar Yönünden Hukuken ve Fiilen Aynı Etkiyi Doğurma193b. Ürün Gereklilikleri ve Belirli Satış Düzenlemeleri Ayrımı194c. Keck Kararından Sonra Kabul Edilen Belirli Satış Düzenlemeleri1952. Keck Sonuçlarına Göre Eş Etkili Önlemler Prosedürü2063. Keck Kararına Getirilen Eleştiriler209ÜÇÜNCÜ BÖLÜM EŞ ETKİLİ ÖNLEMLER KAVRAMINA İLİŞKİN ADALET DİVANI’NIN GÜNCEL YAKLAŞIMI ve KOMİSYON'UN YENİ MEVZUAT ÇALIŞMALARII.ADALET DİVANI'NIN EŞ ETKİLİ ÖNLEMLER KAVRAMINA GÜNCEL YAKLAŞIMI215A. Keck Kararı Sonrası Adalet Divanı Uygulaması2151. Genel Olarak2152. Gourmet International Products Kararı (2001)2173. Heimdienst Kararı (2000)2194. Doc Morris Kararı (2003)219B. Pazara Giriş Kriteri ve Diğer Tüm Önlemler Yaklaşımı2221. Genel Olarak2222. Dassonville Formülüne Geri Dönüş: Komisyon v. İtalya Kararı (2009)2243. Komisyon v. İtalya Kararı ile Mickelsson Kararının Etkisi Bakımından İnceleme2264. Pazara Giriş Testi2305. İthalatta Eş Etkili Önlemler Prosedürünün Komisyon v. İtalya Kararından Sonraki Güncel Durumu233C. İhracatta Uygulanan Miktar Kısıtlamasına Eş Etkili Önlemler Yasağına İlişkin Güncel Yaklaşım2341. Groenveld Kararı (1979)2352. İhracatta Miktar Kısıtlamasına Eş Etkili Önlemler Kavramına Güncel Yaklaşım: Gysbrechts Kararı (2008)237II. AVRUPA BİRLİĞİ KOMİSYONU'NUN EŞ ETKİLİ ÖNLEM KAVRAMINA İLİŞKİN YENİ MEVZUAT ÇALIŞMALARI240A. Teknik Standartlar ve Düzenlemeler Hakkında Bilgi Verilmesine İlişkin 98/ 34 Sayılı Yönerge2401. Yönergenin Uygulama Usulü: Madde 8 ve 92412. CIA Davası2453. Unilever Davası247B. Teknik düzenlemeler ve Bilgi Toplumu Hizmetlerine İlişkin Kurallar Hakkında Bilgi Verme Usulü (Kodifikasyon) Hakkında 9 Eylül 2015 Tarih ve 2015/ 1535 Sayılı Yönerge251C. 764/ 2008 Sayılı Karşılıklı Tanıma Tüzüğü253D. Bir Üye Devlette Yasal Olarak Pazarlanan Malların Diğer Üye Devletlerde de Karşılıklı Tanınması Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konseyi İçin Hazırlanan 19.12.2017 Tarih ve 2017/ 0354 Sayılı Tüzük Teklifi2551. Genel Olarak2552. Karşılıklı Tanıma Beyannamesi: Madde 42593. Karşılıklı Tanıma İlkesinin Uygulanması İçin Malların Değerlendirilmesi: Madde 5261E. 4703 Sayılı Kanun Çerçevesinde Oluşturulan Teknik Mevzuatın ve Standartların Türkiye ile AB Arasında Bildirimine Dair Yönetmelik ve Düzenlenmemiş Alanda Karşılıklı Tanıma Yönetmeliği Kapsamında Düzenlenen Bildirim Yükümlülüğü2611. Genel Olarak2612. Teknik Mevzuatın ve Standartların Türkiye ile AB Arasında Bildirimine Dair Yönetmelik ve Bildirim Sistemi2633. Düzenlenmemiş Alanda Karşılıklı Tanıma Yönetmeliği266SONUÇ269KAYNAKÇA284

The principle of free movement of goods is the greatest economic assurance to the domestic market in the European Union, as it closely concerns the international trade. However, despite its importance, the free movement of goods has not been achieved until now. The removal of customs duties and quotas alone has not provided a satisfactory guarantee to the free movement of goods. Therefore, it was necessary to ban all practices with restrictive effect. In this sense, administrative rules and practices with the authority to prevent free movement of goods carried from one country to another are accepted as trade barriers and referred to as measures having equivalent effect. Although articles 34 to 36 of the TFEU prohibit quantitative restrictions (quotas) and measures having equivalent effect to quantitative restrictions on imports and exports, there is no explanation which national measures have a restrictive effect on the trade and how to determine this.With this study, it is argued that measures having equivalent effect will be taken only by the regulation of the law which will be issued by the Union and that the scope of measures effective in this way will become obvious. In this respect, contrary to previous studies, the formulas established in the case law and the legislative works of the Commission are examined in detail and determinations are made on the concept of equally effective measures. As a result, a regulation proposal is made to contribute to the definition that we think should be included in Union legislation.