Necmüddîn Râzî hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri

Abstract

NECMÜDDÎN RÂZÎ HAYATI, ESERLERİ VE TASAVVUFÎ GÖRÜŞLERİ Kübrevîlik Tarikatının önemli şahsiyetlerinden birisi olan Necmüddîn Dâye Râzî’nin (ö. 654/ 1256), bugün İran toprakları içinde bulunan Rey’de başlayan hayatı Bağdat’ta sona ermiştir. Yaşadığı şehirden ayrılarak gençlik yıllarında başlayan uzun yolculukları ömrünün son dönemlerine kadar devam etmiştir. Moğol istilâsıyla sarsılan Hârizm bölgesinden Anadolu’ya gelen Râzî bir müddet burada kalmış, Anadolu’nun müslümanlaşma sürecine olumlu katkı sağlamıştır. Bu dönemde Anadolu’daki önemli sûfîler arasında gösterilen Râzî, önemli eserlerinden Mirsâdü’l-ibâd’ı Sivas’ta tamamlamıştır. Tasavvufun Farsça yazılmış önemli eserlerinden birisi kabul edilen bu kitap Kübrevîlik anlayışının yayılmasında büyük rol oynamıştır. Râzî Dâye Kübrevî geleneğe bağlı sünnî bir mutasavvıftır. Tasavvuf anlayışı aşırılıktan uzak dengeli ve tutarlıdır. Bununla beraber eserlerinde aşk ve cezbenin coşkulu izlerini görmek mümkündür. Eserlerinde tasavvufun önemli konularını ele alan Râzî, kendinden önceki sûfîlerden yararlandığı gibi kendinden sonraki müellifler üzerinde etki bırakmıştır. Onun özellikle varlık, bilgi, ahlâk ve siyâset konularına getirdiği yorumlar dikkat çekicidir. Bu çalışmada, başta Necmüddîn Râzî Dâye’nin eserleri olmak üzere pek çok kaynağa başvurularak hayatı ve eserleri hakkındaki bilgiler verilmiş, tasavvufla ilgili kavram ve fikirleri değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bu çalışmayla amacımız hayatı, eserleri ve görüşleriyle bir Râzî portresi ortaya koymaktır. Anahtar Kavramlar: Necmüddin Dâye Râzî, tasavvuf, Kübrevilik, Mirsâdü’l-ibad.

NAJM AL-DĪN RĀZĪ’S LIFE, WORKS, MYSTICAL VIEWS Najm al-Dīn Dāya Rāzī (d. 654/ 1256), who is one of the significant people of Kobravī order, was born in Rey of Iran and died in Baghdad. In his youth days he left his hometown and started his long journeys which lasted until the end of his life. Rāzī came to Anatolia from Kārazm region that was hit hard by the Mongol invasion and there he stayed for a while and contributed to the process of making Anatolia a region of Muslims. In the period, Rāzī, who was seen the prominent Sufis in Anatolia, finished his one of the important works Mersād al-‘ebād in Sivas. This work is accepted as one of the most important works of sufism in Persian has a great role on spreading of Kobravī beliefs. Dāya Rāzī is a trog sunni sufi. His mysticism consept is consistent, measured and unexaggerated. Nevertheless, it is possible to see lyrical sign of love and charm in his works. Rāzī who deals with the significant topics of sufism in his works not only is influenced by the former sufis but also impressed the following ones. His interpretations especially existance, knowledge, moral and politics are northworty. In this thesis, it is given information prominently about Najm al-Dīn Dāya Rāzī works, hid life and his mystical concept and views are evaluated. In this thesis our aim display a Rāzī portrait with his life, works and viewes. Key words: Najm al-Dīn Dāya Rāzī, sufism, Kobravīya, Mersād al-‘ebād