İmam Mâtürîdî ve tabiat

Abstract

Bu tez İmam Mâtürîdî’nin tabiat kavramına yaklaşımını ele almaktadır. Tabiat kavramı klasik literatürde çok farklı anlamları ihtiva etmektedir. Bizim araştırmamızda ise eşyanın yaratılışı itibariyle aslî özelliklere sahip olup, tabiî olarak fiillerini meydana getirebilen, soğukluk, sıcaklık, ıslaklık ve kuruluk unsurlarının karışımından eşyanın oluşumunu iddia eden kullanımı bağlamında incelenmektedir. Onun yaşadığı dönem incelendiğinde âlimlerin tabiat kavramına yaklaşımlarının genel olarak âlem tasavvurlarına göre şekillendiği gözlemlenebilir. Ancak Mâtürîdî’nin âlem anlayışlarından hangisini benimsediği hususu da net değildir. Güncel araştırmalarda onun atomcu, tabiatçı, atomcu tabiatçı veya ne atomcu ne de tabiatçı âlem tasavvuruna sahip olduğu yönünde tezler ileri sürülmektedir. Bundan mütevellit onun eserlerinde sıklıkla değindiği tabiat kavramının âlem tasavvurunda nasıl bir konumda bulunduğu da mevcut çalışmalarda tam olarak ortaya konulamamaktadır. Diğer taraftan onun tabiat kavramına sisteminde yer vermesi, tabiatçı olduğu veya tabiatçılığı benimsememekle beraber dehrî tabiatçılara cevap vermek için bir varsayım olarak kullandığı şeklinde araştırmacılar tarafından farklı yorumlanmaktadır. Bu zorluklara binaen Mâtürîdî’nin tabiat kavramı yaklaşımına bazı güncel çalışmalarda dolaylı olarak değinilse de ayrıntılı ve müstakil bir araştırmada ele alınmamıştır. Bu doğrultuda tezde İmam Mâtürîdî’nin tabiat kavramını bilgi, kozmoloji, ulûhiyyet ve insan konuları çerçevesinde nasıl ele aldığı incelenecektir. Bu noktada onun günümüze ulaşan eserleri başta olmak üzere konu hakkındaki güncel kitap ve makalelere de başvurularak konu olabildiğince araştırılacaktır. Matüridi’nin tabiat kavramı başta olmak üzere ilgili kavramlara yaklaşımı netleştirilmeye çalışılacak, şayet bu mümkün değilse tartışmalar kapsamında öne sürülen görüşler değerlendirilip farkındalık artırılacaktır. Sonuç itibariyle tartışma bütün cepheleriyle göz önüne alınarak onun birçok konuda sıklıkla tabiat kavramına atıfta bulunduğu ve kendisinin “atomcu tabiatçı” bir tabiat anlayışına sahip olduğu ifade edilebilir.

This thesis deals with Imām Māturīdī's approach to the concept of nature (ṭabʿ). Although the concept of has different meanings in the classical literature, this study refers to the usage of the word that things have an essential internal constitution in the way they are created as they are understood to be a mixture of fundemental qualities such as coldness, heat, wetness, and dryness. When the period in which Imām Māturīdī lived is examined, it can be observed that the way scholars conceptualized nature is generally shaped according to their broader conception of the universe (ʿālam). However, it is not clear which of the different universe conceptions Imām Māturīdī adopted during his lifetime. In current research, it is possible to see all kinds of claims that Imām Māturīdī had an atomist, naturalist, atomist-naturalist or neither atomist nor naturalist conception of the world. Consequently, the full meaning of the concept of nature in Imām Māturīdī’s works, which he frequently invokes, has not been settled. On the other hand, him giving the concept of nature a crucial place in his theology is interpreted differently by researchers, either that he is a naturalist himself or that he is turning the concept of the naturalists against them without himself adopting it. Due to these difficulties, Imām Māturīdī's approach to the concept of nature has not been addressed in a detailed and standalone study, although it is indirectly mentioned in some research. In this direction, it will be explained how Imām Māturīdī handled the concept of nature in the context of knowledge, cosmology, divinity, and humanity. To this effect, the subject will be investigated thoroughly by referring to primary, which are Imām Māturīdī’s own works, and secondary sources. Imām Māturīdī's approach to the abovementioned concepts, in particular “nature,” will be clarified. If such a clarification is not achievable, the viewpoints in contemporary debates will be evaluated and reviewed. In conclusion, after having considered all aspects of the problem, it will be stated that the concept of nature has a vital place in Imām Māturīdī’s thought and that he has an atomist-naturalist understanding of nature.