II. Abdülhamit döneminde Kosova'daki gayrımüslim okullaşma ve Babıali'nin bu okullara yönelik politikası

Abstract

İmparatorluğun son yüzyılında Osmanlı Devleti, bir taraftan İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya gibi muhasım devletlerin, diğer taraftan çoğu kez bu unsurların müdahaleleri sonucunda bağımsızlığını kazanmış eski Osmanlı uyruklarının, kozmopolit yapı üzerindeki faaliyetlerine karşı siyasi bütünlüğü korumaya yönelik politikalar geliştirmeye öncelik vermişti. Bu noktada eğitim, hem Babıalinin imparatorluğun periferik bölgelerinde devlet gücünü elde tutmak hem de yabancı tehdit unsurlarının ülkenin bir kısım topraklarında kendi nüfuzlarını geliştirip kuvvetlendirmek, Osmanlılık bilincini ve akaidini bozmak hedefiyle kullanılan siyasi bir araç işlevi kazanmıştı. Bu araştırmanın amacı, Osmanlı yönetimiyle geniş ve derin itilafların olduğu, kendilerine has milli tarihleri, kültürleri, dilleri, dinleri, edebiyatları bulunduğu gerekçesiyle ayrı-bağımsız bir coğrafya kurma hevesindeki gayrimüslim unsurların, eğitimi ulusal epistemolojilerini ve politik hırslarını oluşturmada pragmatik bir konuma yerleştirerek siyasi pratiklerle içiçe geçen okullaşmalarının gerçek mahiyetini ve hacmini, devletin son dönemindeki safhasında ortaya koymaktır. Bu çerçevede 1876-1909 yılları arasında konuyla ilgili olan olaylar, kurumlar ve bireyler, kendi koşulları içinde ve olduğu gibi tarihsel araştırma deseninden yararlanılarak yorumlanmaya çalışılmıştır. Tamamen birinci el kaynaklardan istifadeyle kaleme alınmaya çalışılan araştırmada, bu dönemde İslam ve Osmanlı birliğine bağlılığın artırılması yönünde eğitimin araçsallaştırıldığına dair olgusal gerçekliğin yanısıra, Osmanlı yönetiminin Kosovadaki eğitim alanında gerçekleştirdiği düzenleme ve uygulamalar kapsamında bölgedeki milletlerin devlet içerisindeki ekonomik, toplumsal ve siyasal anlamdaki yer alış biçimlerinin ipuçlarını verecek bir yaklaşım tercih edilmiştir. Sözkonusu yaklaşım, devletin gayrimüslim okullaşmaya izin vermediği yönündeki iddiaların geçerlilik oranını ortaya koymada anlamlı olmalıdır.The purpose of this study was to uncover real importance and volume of schooling interlaced with political practices through placing the education in a pragmatic position in forming national epistemologies and political ambitions by non-muslims who desire to establish a geography by virtue of having specific national histories, cultures, languages, religions, literatures, and broad and deep ententes with Ottoman management in the final stage of the government. Within this framework, it was tried to interpret the events, institutions, and individuals concerning the subject between 1876 and 1909 in their own conditions as they were by means of vertical method and historical research pattern.