Donatanın sorumluluğunun sınırlandırılması

Abstract

Tezin konusu, donatanın (gemi malikinin) deniz hukukundan kaynaklanan borçlarından doğan sorumluluğunun sınırlarının tesbiti ve bu açıdan Türk Ticaret Kanunu hükümlerinin incelenip, yorumlanıp değerlendirilmesidir. Donatan, denizde kazanç elde etmek maksdıyla, gemisini sefere çıkarır ise , bu sefer esnasında, sefer öncesinde ve sefer sonrasında üçüncü kişilere, yükle ilgililere ve en nihayet çevreye karşı vermiş olduğu zararlardan çeşitli sebeplerle sorumlu tutulabilir. Türk Hukuk Düzeni'nde ilke, sınırsız sorumluluk olduğu üzere, donatan da her borçlu gibi kural olarak borçlarından sınırsız sorumludur. Öte yandan donatan, hukuk düzeninin tanıdığı bir istisnadan yararlanarak, gemisinin vermiş olduğu zararlardan, belirli şartlar altında sınırlı sorumlu olabilmektedir. Donatana tanınmış olan sınırlı sorumluluk hakkı kesinlikle bir istisna teşkil etmektedir, zira kusurlu hareketi ile bir başkasına zarar veren ya da fiillerinden sorumlu olduğu kişiler tarafından bir başkası zarara uğratılan kişi, zarara uğrayanın, zarar öncesindeki durumuna dönebilmesini temin için gerekli miktarda tazminat ödemekle yükümlüdür. Halbuki donatana sorumluluğunu sınırlandırabilme imkanı tanıyan bu istisna sebebiyle, zarar gören için yeterli tazminatın ne olduğu hesaplanmayacak, sorumluluk sınırı kadar kısım donatan tarafından tazmin edilecektir. Tezde, bugüne değin deniz hukukunun özelliklerinden dolayı donatanlara sağlanan sorumluluğu sınırlandırma imkanı, bu imkanın neden tanındığı, ne kapsamda ve hangi yolla tanındığı incelenmektedir. Ulusal düzenlemelerin yanısıra milletlerarası sözleşmeler de, gemilerin işletimi neticesinde zarar görmüş olan üçüncü kişilerle donatanlar arasında dengenin adaletli bir şekilde temini için sorumluluğa ilişkin belirli kural ve ilkeler, bu arada sorumluluk sınırlamaları getirmişlerdir. Deniz ticaret filolarını genişletmek isteyen ülkeler, sözleşmeler ile getirilen sınırlamalardan yararlanabilmek için, her geçen gün bu anlaşmalara katılmakta daha istekli olmaktadırlar. Nitekim Türkiye Cumhuriyeti de, denizcilikle ilgili önemli milletlerarası sözleşmelerin bazılarını kabul etmiştir. Halihazırda sorumluluğun sınırlandırılması aleyhinde olsalar bile hiçbir devlet, gemi malikinin sorumluluğunu ilk terkeden olmak ve böylelikle kendi gemi maliklerinin milletlerarası arenada rekabet etme açısından dezavantajlı duruma düşmesine sebebiyet vermek veya milletlerarası toplantılarda eleştiri odağı olmak istemeyecektir. Tezin konu aldığı problemleri ana çizgileri ile tanıtıp, sınırlarını tespit ettikten sonra, planının açıklanmasında yarar bulunmaktadır: Çalışmanın konusu, daha iyi anlaşılabilmesini temin için, milletlerarası sözleşmelerde donatanın sorumluluğunun sınırlandırılması, diğer bazı ülke hukuklarında donatanın sorumluluğunun sınırlandırılması ve Türk Hukuku'nda donatanın sorumluluğunun sınırlandırılması olmak üzere üç ayrı bölümde incelenmiştir. Giriş bölümünde, müessesenin doğuşu, gelişimi, kanunen düzenlenmesi, unsurları, sağladığı haklar, bu haklara çeşitli çevrelerin bakış açıları ele alınmaktadır Tezde, Türk Ticaret Kanunu'nun 946 ve devamı maddeleri ele alınmış ve tezin konusuna yardımcı oldukları miktar ve kapsamda diğer mevzuat hükümleri de izah edilmişlerdir. Deniz hukuku her geçen gün daha enternasyonel bir hukuk haline geldiğinden, iç hukuk izah edilirken bile, milletlerarası sözleşmeler açısından önemli noktalar belirtilmiş, bu sebeple mukayeseli bir metod kullanılarak çeşitli ülkelerin hukuklarındaki düzenleme farklılıkları gösterilmiştir. Mehaz kanun olan Alman düzenlemeleri, Kanada, İngiliz, Amerika Birleşik Devletleri, Fransa, Finlandiya Hukukları ele alınmıştır. Daha çok milletlerarası sözleşmelerde yer alan hükümler arasında karşılaştırmalar yapılmış, Türk Ticaret Kanununun eksikliklerine temas edilmiştir. Sonuç bölümünde ise, tezin konusu ile ilgili yapılan saptamalar ışığında, tezin konusunu oluşturan sorumluluğun sınırlandırılması düşüncesinin ve mevcut düzenlemelerin bize düşündürdükleri ve önerilerimiz yer almıştır.

e basic idea of behind limitation of shipowners' liability was encourage shipowners to invest their money in the maritime sector in spite of the horrendous perils of the sea. Of course technology changed everything and the technical conditions of ships are very different today. But still the most cases the disasters would very likely have resulted in the end of the shipowners' business. The simplest way of protecting the owner against the hazards of a maritime adventure ia to exempt shipowner from liability for certain claims or for arising from certain causes. Today not only national maritime laws but also international conventions regulate the limitations of shipowners' liability. In this thesis you may find the limitations of liability in Turkish Commercial Code and international conventions and also you may find the examples from other nations' maritime limitations systems. In preamble, the origin of the practice that limits a shipowner's liability, historical background, international variations of limitation of liability explaines. Other three parts of the thesis are as follows: 1.) National Concept of Limitation of Liability; Canada, USA, British, French and Finish Concepts of limitation. 2.) International Concept of limitation of liability; International limitation conventions, developments under conventions, conflict of laws, the recognition of the conventions by Turkish Government, effects of the liability coventions on the Turkish Legal System. 3.) Turkish Concept of Limitation of liability, Related articles of the Turkish Commercial Code, differencies between the rules of international conventions and the articles of Turkish Commercial Code. In the final section of the thesis, you may find the suggestions and the conclusions on the subject of the thesis.