İsmail Hakkı Bursevi’nin furuḳ-ı hakkı adlı eseri (inceleme ve tahkik)

Abstract

İsmâil Hakkı Bursevî XVII. yüzyılın ikinci yarısıyla XVIII. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşamış, özellikle Ruhûl-Beyân adlı tefsiriyle şöhret bulmuş bir mutasavvıftır. Ancak Bursevî kendisini tasavvuf ile sınırlamamış, hemen hemen İslâmî ilimlerin her birine dâir bir ya da birkaç eser kaleme almış çok yönlü bir ilim adamıdır. Onun ilgilendiği alanlardan birisi de Arap Dili’dir. Nitekim bu alanda kaleme aldığı Furûḳ adıyla bilinen eseri yazıldığı andan itibaren büyük ilgiye mazhar olmuş matbaanın Osmanlı Devleti’nde kullanılmaya başlanmasından sonra müteaddid baskıları yapılmış ve XIX. yüzyılın son çeyreğinde yayın hayatına başlayan Mekteb ve Hazine-i Fünûn adlı dergilerde parça parça tercümeleri yayımlanmıştır. Elinizdeki çalışma Bursevî’nin bu mühim eserinin Arap Dili açısından incelenmesi ve zaman içerisinde eserde meydana gelen değişikliklerin, istinsah hatalarının ve yanlışların bertaraf edilerek eserin müellifin kaleme aldığı nüshaya en yakın şekliyle ortaya çıkarılmasından ibârettir. Çalışma dört bölüm halinde kaleme alınmış, ilk bölüm müellifin hayatı ve şahsiyetine, ikinci bölüm Furûḳ adlı eserin özellikleri ve kaynaklarına, üçüncü bölüm eserin nüshaları ve tahkikiyle ilgili teknik bilgilere ayrılmıştır. Tamamı Arapça olan son bölümde ise eser nüsha farklarıyla aynı metin içerisinde aktarılmış, dipnotlarda eserde geçen özel isimler tanıtılmış, alıntıların kaynakları gösterilmiş ve çalışmanın sonuna eklenen fihristlerle eserden istifâde kolaylaştırılmaya çalışılmıştır.İsmail Hakkı Bursevi, lived in the second half of XVIIth. century and the first quarter of XVIIIth century, is a sufi well-known specially for his exegesis named Ruhu’l-Beyan. However, Bursevi is a scholar who did not restrict himself only to sufizm, but wrote several books in other Islamic disciplines . Arabic Language did also interest him greatly. So, Furuq, his work in this field, attracted huge interest since the time of its writing, published several times by printing press after it begun to use in Ottoman State, and some parts of this book translated and published in Mekteb and Hazine-i Funun digests which issued at the last quarter of XIXth century. This thesis consists of studying this important book in terms of Arabic Language and building the text as close as possible to the author’s original copy by removing the differences and errors of writings occurred in the course of time. The thesis is composed of four parts. First part is about the life and personality of the writer, the second is about the specialities and sources of Furuq, and the third is about manuscripts and some technical details of critical edition of the text. The last part, which is fully Arabic, consists of Arabic text with manuscript differences and footnotes explain special names and sources of quotations. Some indexes also added to the end of the study to make it more useful.