90’ lı yıllardaki sosyal ve ekonomik değişimlerin Türk sinemasına yansıması (1990-2000)

Abstract

Türk sinemasının tarihi gelişme süreci toplumla ilişkileri açısından incelendiğinde, toplum hayatındaki değişmelerin ve bunların getirdiklerinin yansımaları olan bir gelişme çizgisiyle karşılaşılmaktadır. Bu süreç içinde sinemada önemli dönüşümlerin olduğu yaklaşık on yıllık zaman dilimleri, Türkiye'nin toplumsal/ siyasal hayatında da önemli değişimlerin ortaya çıktığı dönemlerdir. 1990'lı yıllarda sosyal ve ekonomik değişimleri yansıtması bakımından incelediğimiz son 10 yılın Türk Sineması, ülkenin bugüne kadar yaşamadığı büyük olumsuzlukları belli bir çerçevede yansıtmıştır. Türkiye'nin sosyal ve ekonomik yapısında yaşanan olumsuzluklar özelikle 90'lı yıllarda geçmiş dönemlerde yaşananlardan farklıdır; bu fark küreselleşme olgusunun dönüştürücü etkisinden kaynaklanmaktadır. Küreselleşen dünyaya çarpık bir şekilde adapte olmaya çalışma Türkiye'yi bugüne dek yaşanmamış zorluklarla karşı karşıya bırakmıştır. Bu durumun Türk Sinemasına yansıması ise üretim ilişkilerinin tamamen değişerek Amerikan film şirketlerinin etkisi altında bir sinema sektörü haline gelinmesidir. Üretim yapısı tamamen değişen Türk Sineması 90'lı yıllarda iki ana damarda ilerlemeye başlamıştır: Amerikan filmleri etkisinde, popüler anlatım kalıpları ve pazarlama tekniklerinin kullanıldığı büyük gişe başarısı yapan filmler ve küçük bütçelerle çekilen, Türkiye'nin sosyal ve ekonomik yapısını yansıtmaya çalışan, hayatın içinden, toplumsal gerçekçi filmler. Küreselleşme, gelir dağılımı bozukluğunun toplum katmanları arasında uçurumlar oluşturması, güvensizlik, mafyatik yapılanmalar, yolsuzluklar, on yıl boyunca Güneydoğu bölgesinde yaşanan düşük yoğunluklu savaşın verdiği maddi-manevi yaralar, kronik hale gelmiş enflasyon, büyük oranda devalüasyonlarla neticelenen ekonomik krizler (1994, 2001) 1990'lı yılların sosyo-ekonomik yapısına bakarken önümüze çıkan gerçeklerdir. 1990'larda, yıllık ortalama olarak 10 ila 15 filmin vizyona girdiği Türk Sinemasında, özellikle 10 yılın ortalarından itibaren çekilen filmlerde bu sosyal ve ekonomik yapının yansıması hem popüler filmlerde hem de sorunsal filmlerde kendini belli etmekte, sinemamız yansıtma işlevini yerine getirmektedir.

THE REFLECTION OF ECONOMIC AND SOCIAL CHANGES, IN THE 90'S, TO TURKISH CINEMA (1990-2000) When the development of Turkish Cinema, together its relationship with society, is examined, the trend of reflection, which has been fed by the changes occurred in social life, could be observed. These social changes of Turkish Cinema, in this trend of reflection, have been showing the similarities with the mile-stone-changes in social and as well as political life. In the last decade, the 90s, Turkish Cinema, generally, had reflected the wrongdoings and negative outlook of Turkish social life that had never happened before. The negative vision of Turkey, in the 90s, differs from the previous decades; this difference emerges from miscomprehending the concept of globalization. Distorted approach of Turkey to globalization has put Turkey into bitter difficulties and challenges. The reflection of this situation has affected Turkey negatively and has forced Turkish Film Industry to remain under control of American Film Companies. Turkish film industry, whose production structure has, totally, changed, started functioning in two main streams: The first stream movies, which are carrying populist approaches, and using professional marketing techniques, have been filmed by under the spiritual impact of American Films and with huge budgets. Whereas, the second stream films, which are trying to reflect social and economic structure of society, have been filmed by so-called patriot adventurers with tight budgets. Turkey's social and economic dynamics had faced, during 90s, economic crises; resulted with high devaluations, corruption, low-density war took place, 10 years-long, in Guneydogu region, chronic high inflation, lack of confidence to recent goverments, the gaps of income distribution for the different levels of society and globalisation. The movies, which had been filmed during 90s, were successful in terms of reflecting the social and economic realities of Turkey with populist and dramatic movies.