Türk kültürü ve sanatında Hamayil

Abstract

Bu çalışma, Türk kültür ve sanatında önemli bir yere sahip olan hamayil geleneğini tarihî, kültürel ve sanatsal yönleriyle incelemeyi amaçlamaktadır. Hamayil, korunma amacıyla taşınan ve genellikle âyet, dua ile tılsımlar içeren küçük yazılı nesneleri ifade eder. Bu çalışmada, hamayilin kökeni araştırılarak Türk kültüründeki gelişimi ve işlevi incelenmiştir. Tez kapsamında, hamayil ile yakından ilişkili olan büyü, sihir, tılsım ve nazar gibi olgular kavramsal bir çerçevede değerlendirilmiştir. Hamayil objelerinin tarihsel süreçteki yeri ve farklı toplumlar arasındaki benzerlikleri çeşitli kültürel örnekler üzerinden analiz edilmiştir. Ayrıca, farklı uygarlıklarda koruyucu objelere atfedilen anlamlar tarihî ve kültürel bağlamda ele alınmıştır. İslâm öncesi Türk inanç sistemlerinden başlayarak, Osmanlı dönemindeki hamayil geleneğinin dinî, kültürel ve sanatsal boyutları ortaya konmuş; günümüzdeki yansımaları da değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, müze koleksiyonlarında yer alan hamayil örnekleri üzerinden görsel ve teknik analizler yapılmış; bu objelerin yalnızca inanca dayalı nesneler değil, aynı zamanda birer sanat eseri olarak taşıdıkları anlam vurgulanmıştır Bu tez, hamayil geleneğinin kültürlerarası sürekliliğini göstermeyi ve hem bireyler hem de toplumlar için koruyucu bir unsur olan hamayilin Türk kültüründeki yeri ile sanat tarihi açısından taşıdığı önemi ortaya koymayı hedeflemektedir.

Turkish culture and art, from historical, cultural, and artistic perspectives. Hamayil refers to small written objects, often containing verses, prayers, and talismans, carried for protective purposes. The research investigates the origins of hamayil and analyzes its development and functions within Turkish culture. Within the scope of the thesis, concepts closely related to hamayil—such as magic, sorcery, talismans, and the evil eye—are evaluated within a conceptual framework. The historical role of hamayil objects and their similarities across various societies are examined through cultural examples. Additionally, the meanings attributed to protective objects in different civilizations are analyzed in their historical and cultural contexts. Beginning with pre-Islamic Turkish belief systems, the thesis explores the religious, cultural, and artistic dimensions of the hamayil tradition during the Ottoman period, and also considers its reflections in contemporary times. Furthermore, visual and technical analyses are conducted on hamayil samples from museum collections, emphasizing their significance not only as objects of belief but also as works of art. This study aims to demonstrate the intercultural continuity of the hamayil tradition and to highlight its importance within Turkish culture, both as a protective element for individuals and societies and as a subject of art historical inquiry.