19. yüzyılda Berka bölgesi̇nde yöneti̇m deği̇şi̇kli̇ği̇ ve yeni̇ idareni̇n teşekkülü

Abstract

Bu çalışmada günümüzde Libya devletinin doğusunda yer alan Berka bölgesinin 1800 yılından 1879 yılına kadar yaşadığı idari değişim ve bunun bölgedeki yansımaları ele alınmaya çalışılmıştır. 1800’lerin başında Trablusgarp hâkimi Karamanlıların elinde bulunan Berka bölgesi 1835’te Osmanlı Devleti’nin Trablusgarp eyaletine yaptığı müdahale ile Trablusgarp’la beraber doğrudan merkezi hükümete bağlanmıştır. 1835’ten 1863’e kadar Trablusgarp’a bağlı bir sancak olarak bölgenin merkezi Bingazi şehrine nispetle Bingazi Sancağı adı altında idare edilmiştir. 1863-1879 yılları arasında pek çok defa idari statüsü değişen Berka bölgesi 1879 yılında Bingazi vilayeti olarak Osmanlı idari sisteminde yerini almıştır. Bu süreç içerisinde birçok vali, kaymakam ve mutasarrıf bölgeye idareci olarak gönderilmiştir. Bölgede idarenin tesisi için yapılan çalışmalar yanında bölgenin kalkınması için de çeşitli faaliyetlere girişilmiştir. Berka bölgesinin 1800-1879 yılları arasının idari yapısının ve bu süreçte geçirdiği dönüşümün aydınlatılmaya çalışıldığı bu tezde yoğun olarak döneme dair Osmanlı arşiv belgelerinden faydalanılmıştır. Arşiv belgelerinin yanında yabancı gezginlerin müşahedelerinden de istifade edilmek suretiyle icraatlerin ahalideki yansımasına temas edilmeye çalışılmıştır. Önceki çalışmalarda yapılmış haritaların kullanımına dikkat edilmekle birlikte bölgenin idari yapısını, önemli merkezlerini ve hakimiyet bölgelerini gösterir; daha önce bulunmayan özgün olarak oluşturulmuş haritalarla anlatım desteklenmiştir. Bölgenin dönem içerisindeki geçirdiği serüvenin bölgenin tarihi seyri içerisinde neye tekabül ettiği ortaya konulmuştur.

In this study, an attempt has been made to examine the administrative changes that occurred in the region of Barka, located in the eastern part of modern-day Libya, from the year 1800 to 1879, and their implications for the region. At the beginning of the 1800s, the region of Barka, which was under the rule of the Karamanli dynasty in Tripolitania, came under direct control of the central government as a result of the Ottoman Empire's intervention in Tripolitania in 1835. From 1835 to 1863, the region was administered as a sanjak under the name of the Benghazi Sanjak in relation to the city of Benghazi, within the province of Tripolitania. Between 1863 and 1879, the administrative status of the Barka region underwent numerous changes, and in 1879, it became Benghazi Vilayet (province) within the Ottoman administrative system. Throughout this period, various governors, district governors, and mutasarrıfs (local administrators) were appointed to the region. In addition to efforts aimed at establishing governance in the region, various activities were undertaken to promote its development. This thesis aims to shed light on the administrative structure of the Berka region between 1800 and 1879 and the transformations it underwent during this period. Ottoman archive documents have been extensively used, and insights from foreign travelers have also been incorporated to explore the reflections of these actions on the local population. While paying attention to the use of maps from previous studies, the narrative is supported by newly created maps illustrating the administrative structure of the region, its key centers, and areas of control that were not represented in previous works. The thesis seeks to elucidate what the region's journey during this period corresponds to in the historical course of the region.