Birinci basamakta hasta-hekim iş birliği ile oluşturulan ortak takip planının tip 2 diyabetes mellitus hastalarının öz yönetimine etkisi: randomize olmayan kontrollü bir çalışma

Abstract

Giriş: Tip 2 Diayabetes Mellitus(DM) hastalarına yönelik, komplikasyonları önlemeye, geciktirmeye yardımcı olmak ve diyabetlerini yönetmeyi öğrenmelerini sağlamak için bir dizi kendi kendine yönetim araçları ve programlar geliştirilmiştir. Ancak bu yöntemler sağlık okur yazarlığı(SOY) düşük bireylerde çok etkili olmayabilir. Bu çalışmanın amacı; birinci basamakta diyabet yönetimi ve takibini kolaylaştırmak için hekimle hastanın birlikte geliştireceği ortak takip planını içeren müdahalenin diyabet özyönetim düzeyine etkisini ve bu etkinin hastaların mevcut SOY düzeyleriyle ilişkisini değerlendirmektir. Yöntem: Bu araştırma randomize olmayan kontrollü klinik çalışma olarak yapılmıştır. İstanbul ili Pendik ilçesinde bulunan 3 aile sağlığı merkezinden(ASM) müdahale(MG) ve kontrol(KG) gruplarında %95 güven aralığında %80 güçle yapılan örneklem hesabına göre en az 40’ar katılımcı ve grupları oluşturan katılımcılar farklı ASMlerden olacak şekilde 84 DM hastası ile çalışma yürütülmüştür. İlk görüşmede tüm katılımcılara diyabet özyönetim ölçeği ve SOY ölçeği uygulanmıştır. MG ile ayda bir kere görüşme yapılarak DM hastalığına ve komplikasyonlarına yönelik eğitim verilmiş, araştırmacılar tarafından geliştirilmiş kolay anlaşılabilir ve doldurulabilir takip araçları; diyabet kimlik kartı ve diyabet günlüğü hastalara verilerek hastalarla birlikte bir takip planı yapılmıştır. KG oluşturan katılımcılarla ayda bir kere telefon ile DM hastalığına yönelik bilgilendirmeleri içeren görüşmeler yapılmıştır. Üçüncü ayda tüm katılımcılara diyabet özyönetim ölçeği yeniden uygulanmıştır. Gruplar independent samples T test ile karşılaştırılmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması MGde 54,97±8,20, KGde 59,00±8,82dir. Gruplar arasında SOY düzeyleri arasında fark bulunmamakta iken özyeterlilik MG daha yüksek bulunmuştur. Araştırma sonunda yapılan son test değerlerine göre MG özyönetim puanı 65,53’ten 73,64’e yükselmiştir(p<0.05), KG puanı ise 57,34’ten 58,26’ya yükselmiştir(p>0.05). Katılımcılara yapılan müdahale sonrası özyönetim puanlarının artışı ile mevcut SOY arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Sonuç: Bu çalışma ile geliştirdiğimiz ortaklaşa plan ve takip yönteminin, birinci basamakta SOY hangi düzeyde olursa olsun DM hastalarının özyönetimlerini artırılabileceği sonucuna varılmıştır