Endüstride kullanılan hayvansal kaynaklı maddelerin fıkhî açıdan analizi

Abstract

Endüstride kullanılan hayvansal kaynaklı maddelerin fıkhî açıdan analizi Bu çalışma, modern endüstriyel üretim alanlarında yaygın biçimde kullanılan hayvansal kaynaklı katkı maddelerinin İslâm hukuku açısından değerlendirilmesini konu edinmiştir. Gıda, ilaç, kozmetik, temizlik, tekstil ve seramik sektörlerinde işlevsel amaçlarla tercih edilen jelatin, kolajen, keratin, enzim, karmin, gliserin, hayvansal yağlar, deri ve kemik türevleri gibi maddelerin kaynağı, elde ediliş yöntemi ve dinî hükmü hususunda önemli belirsizlikler bulunmaktadır. Sanayi devrimiyle birlikte üretim süreçlerinin küreselleşmesi, bu içeriklerin teknik terimler veya kodlarla etiketlenmesine yol açmış; bu durum tüketicinin ürünlerin mahiyetini anlamasını güçleştirmiştir. Araştırmada, hayvanlardan elde edilen söz konusu maddelerin mahiyeti, kullanıldıkları sektörler, mevcut alternatifleri ve ürün etiketlerindeki ifade biçimleri tespit edilerek bunların fıkhî hükümleri analiz edilmiştir. Bu bağlamda klasik fıkıh literatüründe yer alan “helâl-haram”, “habîs-tâhir”, “istihâle” ve “istihlâk” kavramları esas alınmış; çağdaş İslâm hukukçularının yaklaşımları, helâl sertifikasyon sistemleri ve bilimsel verilerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Disiplinler arası bir yöntemle yürütülen bu çalışma, hem teorik hem uygulamalı düzeyde katkı sunmayı hedeflemekte; Müslüman tüketicilerin dinî hassasiyetleri doğrultusunda bilinçli tercih yapabilmelerine ve üreticilerin helâl ve temiz içerikli ürün üretimine katkı sağlayacak bütüncül bir çerçeve sunmaktadır.

A fiqh-based analysis of animal-derived substances in industrial use This study investigates the use of animal-derived substances in various sectors of modern industry from the perspective of Islamic law. In sectors such as food, pharmaceuticals, cosmetics, cleaning, and textiles, ingredients like gelatin, collagen, keratin, enzymes, carmine, glycerin, animal fats, and bone derivatives are widely used due to their functional properties. However, the origin, method of extraction, and Islamic legal status of these substances remain ambiguous. With the Industrial Revolution, production processes became globalized, and these ingredients began to be labeled with technical terms or codes, making it increasingly difficult for consumers to understand their nature. This research identifies the nature of such substances derived from animals, the sectors in which they are used, their possible alternatives, and the ways in which they are expressed on product labels, and analyzes their legal status within Islamic jurisprudence. In this context, classical fiqh concepts such as ḥalāl–ḥarām, khabīth–ṭāhir, istiḥālah (transformation), and istiḥlāq (dilution) are employed, while contemporary approaches of Islamic jurists, halal certification systems, and scientific sources are comparatively evaluated. Conducted through an interdisciplinary approach, this study aims to contribute on both theoretical and practical levels by providing a holistic framework that enables Muslim consumers to make informed choices in line with their religious sensitivities and assists producers in designing products with halal and pure content.