Bulgaristanlı bir muhaddis-Ahmed el-Keşfî Efendinin hayatı ve ehâdîsü fî fazli’l-ilmi eserindeki bazı hadislerin tematik analizi, tahrici, eserin neşri ve tercümesi

Abstract

Osmanlı Devleti hakimiyetini kurduğu topraklarda inşa ettiği İslâm medeniyeti söz konusu beldelerin Müslümanlaşmasında önemli rol oynamıştır. İskân politikası sonrasında yeni fethedilmiş bölgelerde doğan ve yetişen âlimler Türk ve Müslüman halkın dinî gelişimini sağlamışlardır. Bu âlimlerden biri de mlâdi 1370-1371 yılları arasında fethedilen Samâkov şehrinde doğan Ahmed el-Keşfî Efendi’dir. Konu olarak ele almış olduğu hadis çalışmaları söz konusu beldede yaşamlarını sürdüren Müslüman halka İslâmî yaşam kaynaklığı yapmıştır. Ayrıca yetiştirdiği talebeler sayesinde de bölgenin canlı tutulmasını sağlamıştır. Ahmed el-Keşfî Efendi’nin telif ettiği eserlerin incelenmesi Osmanlı döneminde Bulgaristan’da hadis eğitiminin önemi hakkında fikir sahibi olmamızı sağlayacaktır. Müellifin söz konusu eserlerinin bazıları Süleymaniye Yazma Eserler kütüphanesinde mevcuttur. Çalışmamızda sadece Bulgaristan sınırları içinde bulunan eserlerinden birini tanıtmaya çalıştık. Mezkûr çalışma Suyûtî’nin el-Câmi‘u’s-sağîr ve zevaidlerinden alınan hadisler ışığında yürütülmüştür. Osmanlı Devleti döneminde Samâkov’da yaşamış olan Ahmed el-Keşfî Efendiyi ve ilmin faziletine dair hadisleri şerh ettiği eserini incelediğimiz bu araştırmamızın gelecekte başka çalışmalara pencere aralayacağı düşüncesindeyiz. Çalışmamızın Bulgaristan’da hadis konulu eserlerin incelenmesinde mütevazı bir katkı sağlayacağı görüşündeyiz. Ayrıca çalışmamızın birinci bölümünde yaşadığı dönemin yapısını incelemeye çalışırken dipnotlarda Samâkov şehrinde yaşamış olan âlimlerin isimlerini saymaktayız. Söz konusu ilim insanlarının ve ilgilendikleri alanların incelenmesinde de çalışmamızın önemi olacağını düşünmekteyiz. Nitekim Bulgaristan özelinde Balkanlar yarımadasında telif edilen hadis eserleri başta olmak üzere fıkıh, kelâm, tasavvuf ve diğer sosyal bilimler alanında çalışmalara ihtiyaç vardır. Bu şekilde Osmanlı Devleti’nde yaşamlarını sürdürmüş olan âlimlerin, telif etmiş oldukları eserlerin ve benimsedikleri görüşlerinin bilinmesi ve anlaşılması Osmanlı Balkanlarında yürütülen ilmî faaliyetlerin ortaya çıkmasında yardımcı olacaktır.

The Islamic civilization established by the Ottoman Empire in the territories it conquered played a significant role in the Islamization of these regions. After the implementation of settlement policies, scholars who were born and raised in the newly conquered areas facilitated the religious development of the Turkish and Muslim populations. One such scholar was Ahmed el-Keşfî Efendi, who was born in the city of Samakov, which was conquered between 1370-1371. His work on hadith studies served as a vital source of Islamic life for the Muslim population living in that region. Additionally, through the students he trained, he contributed to the vibrancy and continuity of the area's scholarly life. Examining the works authored by Ahmed el-Keşfî Efendi will provide insights into the importance of hadith education in Bulgaria during the Ottoman period. Some of the author's works are available in the Süleymaniye Manuscript Library. In our study, we focused on introducing one of his works located within the borders of Bulgaria. This particular study was conducted in light of the hadiths taken from Suyuti's el-Cami'us-sağir and its supplements. By analyzing the works of Ahmed el-Keşfî Efendi, who lived in Samakov during the Ottoman period, and his commentary on the virtues of knowledge, we hope to make a modest contribution to the future study of hadith-related works in Bulgaria. In the first part of our study, while examining the structure of the period he lived in, we also list the names of scholars who lived in the city of Samakov in the footnotes. We believe our study will be important in examining these scholars and their fields of interest. Indeed, there is a need for studies on hadith works authored in the Balkans, specifically in Bulgaria, as well as on other fields such as fiqh (Islamic jurisprudence), kalam (Islamic theology), Sufism, and other social sciences. Understanding and recognizing the scholars who lived during the Ottoman Empire, their authored works, and their adopted views will assist in revealing the scholarly activities conducted in the Ottoman Balkans.