ULAÇ (FİİLİN ZARFSI ŞEKLİ) KAVRAMI ÜZERİNE

Abstract

Dil biliminde yerleşmiş görüşe göre, ulaç, esas eyleme tâbi ikincil (yani yardımcı, ilâve) eylem ileten bitimsiz (infinit) ve şahıssız fiil şeklidir. Ancak bu tanım, ulaç oluşumları bakımından zengin Türk dili malzemesi verileriyle doğrulanmadığı için, bizce yeniden işlenip geliştirilmelidir. Türkiye Türkçesinde -Dİ -(y)Elİ, -Dİ mİ, -mİş -mEmİş (idi), -Dİ mİ (idi), -mİyor mİ, -mEz mİ, -sE gibi belirteç (sirkonstans) anlamlarına sahip bitimli (finit) şekillerin varlığı, ulaçların bitimsiz fiil ad(lık) şekilleri oldukları tezini şüpheli kılar. Bu oluşumların bitimli şekil olması, ulaç olmalarına engel teşkil etmemekte, diğer bir deyişle belirteç anlamı, bitimli şekil anlamıyla çelişmemektedir. Üstelik yukarıda sıralanan bitimli ulaç şekilleri ile -DİğİndE gibi belirteç anlamlı oluşumlar, yerleşmiş görüşün tersine, ulaçların çekimlenebilen, dolayısıyla şahıs anlam birimcikleri (semleri)ne sahip olabilen şekiller de olduğunu gösterir. Makalede bu görüşler doğrultusunda ulaç kavramı ele alınıp işlenmektedir.

According to the prevalent opinion in linguistics, the gerund indicating the complementary secondary action which is dependent on the main action is an infinite (nonfinite) and impersonal verb form. However, in our opinion, this definition must be cultivated and improved because it is not confirmed with the data on Turkish language which is rich in terms of its adverbial formations. The existence of finite forms in Turkish language [such as -Dİ -(y)Elİ, -Dİ mİ, -mİş -mEmİş (idi), -Dİ mİ (idi), -mİyor mİ, -mEz mİ, and -sE, which have adverbial (circumstantial) meanings] raises doubts about the thesis on the peculiarity that the gerunds are infinite verbal noun forms. The fact that these formations are finite forms is not obstacle to their being gerunds. In other words, adverbial meaning does not contradict with infinite form meaning. Besides, the abovementioned finite gerundial forms and the forms with adverbial meaning (such as -DİğİndE) show, contrary to the prevalent opinion, that the gerund can be conjugated and therefore, they are the forms which may have their own personal semes. The gerundial concept is analysed in this article in accordance with these opinions