Ertem Eğilmez filmlerinde pozitif psikoloji: neşeli günler

Abstract

Ertem Eğilmez (1929-1989) ve onun yarattığı Arzu Film ekolü Yeşilçam Sineması içinde övgüyle anılan bir parantez olmuştur. Yapımcılığını ve zaman zaman da yönetmenliğini Ertem Eğilmez’in üstlendiği bu filmler yıllardır eksilmeyen bir ilgiyle izlenmektedir. Arzu Film’in geniş kitleleri sinema salonlarına toplayan Bizim Aile (1975), Gülen Gözler (1977) ve Neşeli Günler (1978) gibi aile komedileri 1970’li yılların ikinci yarısında gösterime girmiştir. Bu yıllar, hem Türkiye coğrafyası hem de Türk Sineması için 1970’lerin kaotik atmosferinin hâkim olduğu zor yıllardır. 20 Temmuz 1974’te başlayan Kıbrıs Barış Harekâtı ülkedeki siyasi ve ekonomik krizi daha da derinleştirmiş; sokakları kan gölüne çeviren siyasal çatışmalar insanları mutsuz ve yarınından endişe eder hâle getirmiştir. Film maliyetlerinin yükselmesi ile birlikte artan bilet fiyatları, ekonomik ambargonun körüklediği hayat pahalılığı, siyasal şiddetin yarattığı can güvenliği korkusu, kapsama alanı giderek genişleyen televizyon yayınları, lümpen izleyiciye hitap eden vurdulu kırdılı filmler ve seks filmleri furyası aileleri sinemalardan uzaklaştırmıştır. Ertem Eğilmez, söz konusu dönemde toplumun içinde bulunduğu ruh hâlini çok iyi analiz etmiş ve yaşamı her şeye rağmen pozitif bir bakış açısıyla değerlendirmenin iyileştirici gücünü taşıyan filmlerle izleyiciyi yeniden sinema salonlarına çekmeyi başarmıştır. Ertem Eğilmez filmleri, ülkeye hâkim olan korku ve ümitsizlik atmosferi içinde insanların yarın her şeyin daha güzel olacağına dair umutlar beslemelerini sağlamıştır. Bu filmlerin izleyiciler üzerinde yarattığı olumlu etkileri pozitif psikolojinin kavramlarıyla incelemek mümkündür. Çünkü bu filmler, pozitif psikoloji alanının rüştünü ispat etmesinden yıllar önce pozitif psikolojinin lisanını kullanarak hastalık modelini değil sağlık modelini esas almış ve kitlelere psikolojik iyi oluşu anlatmıştır. Ertem Eğilmez filmlerinde bugün pozitif psikolojinin vazettiği bilgelik, yüreklilik, insaniyet ve hakkaniyet gibi erdemler baş tacı edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, nitel paradigmanın bakış açışıyla amaçlı örneklem olarak seçilen Neşeli Günler filmini pozitif psikoloji alanında sözü geçen güçlü karakter özelliklerini kullanarak analiz etmektir. Sonuçta sorunları çözecek olanlar da bu karakter özelliklerine sahip kişilerdir. Nitekim Neşeli Günler’deki Kâzım (Münir Özkul) ve Saadet (Adile Naşit) iyi turşunun limonla mı yoksa sirkeyle mi yapılacağı tartışmasının anlamsızlığını fark ederek bir uzlaşmaya varırlar. Bütün bu uzlaşma çabasının arka planında ülke siyasetine hâkim olan sağ-sol çatışmasına dair esaslı göndermeler vardır.