İbn Sina’da Hikmetü’l-Meşrikıyye kavramı

Abstract

İBN SÎNÂ’DA HİKMETÜ’L-MEŞRİKIYYE KAVRAMI Kurduğu sistemli yapı ile İslam felsefesinin merkezinde yer alana İbn Sînâ’nın düşünceleri ve eserleri üzerinde, doğuda ve batıda yapılan çalışmalar neticesinde çok geniş bir literatür ortaya çıkmıştır. Filozof üzerine yapılan önemli araştırma ve incelemelerden bir kısmı da Hikmetü’l-Meşrikıyye’ye dair olan çalışmalardır. Söz konusu çalışmalarda, İbn Sînâ’nın felsefî anlayışına nelerin kaynaklık ettiği, iki ayrı felsefesinin olup olmadığı, mevcut eserlerinde hangi eğilimlerin ağır bastığı şeklindeki sorulara cevaplar aranmıştır. Klasik dönemlerden bugüne kadar bu problem üzerinde yapılan tartışmaların pek çoğunda, İbn Sînâ’nın kendi eserleri dikkate alınmadığı için Hikmetü’l-Meşrikıyye problemi çok farklı yönlere çekilmiş ve çözüm noktasında pek ilerleme sağlanamamıştır. İbn Sînâ’da Hikmetü’l-Meşrikıyye kavramı hem bir kitap ismini hem de bir felsefî anlayışı ifade etmek üzere kullanılmıştır. Pek çok iddianın aksine, Hikmetü’l-Meşrikıyye kitabı eş-Şifâ gibi İbn Sînâ’nın meşşâî ağırlıklı çizgisini yansıtmaktadır. Felsefî anlayış olarak da İbn Sînâ’nın çeşitli eserlerinde dile getirdiği fakat son dönemlerde yazdığı el-İşârât ve't-Tenbihât gibi temel metinlerinde söz konusu etmediği bir kavramdır. Aynı şekilde bu kavram sonraki dönemlerde, İbn Sînâ felsefesinin devam ettiricileri olan, öğrencileri tarafından hiç dile getirilmemiştir.CONCEPT OF HIKMA AL-MASHRIQIYYA ACCORDING TO AVICENNA (IBN SINA) As Ibn Sina occurs to be one of the most prominent figures in Islamic philosophy, there is a wide literature on his ideas and books in east and west. Some of the researchers focus on his Hikma al-Mashriqiyya. In these studies main questions are, what Ibn Sina’s sources are, if he has two different philosophies, and what currents are dominant in his today-available books. Among most of the studies in both classical period and modern ages, the question was considered in very different ways and the result had been confusion. Concept of Hikma al-Mashriqiyya means name of a book on one hand and a philosophical approach on the other. Rather than most of the claims, the book Hikma al-Mashriqiyya reflects Ibn Sina’s general Peripathetic approach of al-Shifa. As a philosophical approach, Hikma al-Mashriqiyya is a concept he has stated in his various books and not mentioned in his main books like al-Isharat. In a similar manner, this concept has not been mentioned by his followers or successors.