Üniversite öğrencilerinin stresle başa çıkma tarzları, öz duyarlık ve bilişsel esneklik düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinde öz duyarlığın bilişsel esneklik ile olan ilişkisinde stresle başa çıkma tarzlarının aracı rolünü incelemektir. Araştırmada ayrıca öz duyarlık, bilişsel esneklik ve stresle başa çıkma tarzlarının birbiri ile ilişkisi ve demografik bilgiler olan cinsiyet ve algılanan sosyoekonomik düzey değişkenlerinin ilgili değişkenler ile ilişkisinin incelenmesi hedeflenmektedir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama deseni göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır. Araştırma evrenini 2023-2024 eğitim- öğretim yılında lisans düzeyinde okuyan üniversite öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini uygun örneklem ile çevrim içi olarak ulaşılan 264’ü kadın 89’u erkek 353 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veriler “Öz Duyarlık Ölçeği”, “Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği” ve “Bilişsel Esneklik Envanteri” kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 23 paket kullanılmıştır. Bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson Momentler Çarpım Korelasyonu, hiyerarşik regresyon analizi uygulanmıştır. Tek yönlü varyans analizi (ANOVA) sonucunda grup farklılıklarının kaynağını belirlemek amacıyla post-hoc testlerinden Scheffe ve Games-Howell Testi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öz duyarlık, stresle başa çıkma tarzları alt boyutları olan probleme yönelik başa çıkma, duyguya yönelik başa çıkma ve sosyal destek arama ve bilişsel esneklik arasında anlamlı ilişkiler bulunmaktadır. Üniversite öğrencilerinde öz duyarlık, bilişsel esneklik, probleme yönelik başa çıkma ve sosyal destek aramanın cinsiyete göre farklılık gösterdiği; duyguya yönelik başa çıkma ve sosyal destek aramanın algılanan sosyoekonomik düzeye göre farklılaştığı görülmüştür. Ayrıca üniversite öğrencilerinde bilişsel esnekliğin öz duyarlık tarafından anlamlı şekilde yordandığı ve bu ilişki arasında stresle başa çıkma tarzlarından kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım ve çaresiz yaklaşımın kısmi aracı rol üstlendiği görülmüştür. Araştırmada öz duyarlığın bilişsel esneklik üzerinde stresle başa çıkma tarzlarından kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım ve çaresiz yaklaşımın aracılığıyla etkilerinin olduğu sonucuna varılarak bazı önerilerde bulunulmuştur.This study aims to explore how coping styles mediate the relationship between self-compassion and cognitive flexibility among university students. It also investigates the associations between self-compassion, cognitive flexibility, and coping strategies, along with the influence of demographic variables such as gender and perceived socioeconomic status on these constructs. Employing a relational screening model—a quantitative research approach—the study targeted undergraduate students enrolled during the 2023–2024 academic year. The sample consisted of 353 students (264 female, 89 male), selected through convenience sampling and surveyed online. Data collection instruments included the Self-Compassion Scale, Stress Coping Styles Scale, and the Cognitive Flexibility Inventory. Statistical analyses were conducted using SPSS 23. Independent samples t-test, one-way ANOVA, Pearson correlation, and hiearchical regression analysis were conducted. The Scheffé and Games- Howell test was performed to identify group differences following significant ANOVA findings. The results indicated meaningful correlations between self-compassion, the sub-dimensions of coping styles (problem-focused, emotion-focused, and seeking social support), and cognitive flexibility. Gender differences were identified in levels of self-compassion, cognitive flexibility, problem-focused coping, and seeking social support. Differences in emotion-focused coping and seeking social support were also observed according to perceived socioeconomic status. Additionally, self-compassion emerged as a significant predictor of cognitive flexibility, with self- confident approach, optimistic approach and helpless approach acting as partial mediators. No mediating effect was found for submissive approach and seeking social support. Overall, the findings suggest that self-compassion contributes to cognitive flexibility through specific coping mechanisms, offering valuable insights for further research and practical applications.