Türkiye’de bireysel emeklilik sistemi ve katılımcılarının tercihlerini etkileyen faktörlerin davranışsal finans ekseninde incelenmesi

Abstract

Bir ülkenin gelişmişlik düzeyini belirleyen en önemli faktörlerin başında bireylerin refah düzeylerinin yüksek olması, sermaye piyasalarının gelişmişliği ve bu piyasaların derinliği yer almaktadır. Toplumun refah düzeyine etki eden hususlardan biri olan sosyal güvenlik sistemleri hem ekonomik açıdan hem de sosyo-kültürel açıdan son derece önemlidir. Sosyal güvenlik siteminin önemli parçalarından birini oluşturan bireysel emeklilik sistemi; bireylerin çalışma dönemlerindeki kazançlarının belli bir kısmını çeşitli yatırım araçları ile bugünden biriktirdiği ve bu birikimleri emeklilik dönemlerinde kullandıkları tasarruflardan oluşmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı Türkiye’deki bireysel emeklilik sistemi ve bu sistemdeki katılımcıların davranış kalıpları, risk algıları ve riske karşı tutumlarının fon grubu risk düzeyleri ekseninde araştırılmasıdır. Çalışmanın veri setinin Emeklilik Gözetim Merkezi’nden alınmış gerçek veriler olması çalışmanın özgün değeri açısından büyük önem taşımaktadır. 2017-2020 yıllarını kapsayan 4 yıllık döneme ait veri setinden oluşan bu çalışmada, 289 adet katılımcı verisi üzerinden analiz yapılmıştır. Ordinal Lojistik Regresyon Yöntemi ile incelenen veri setinin bağımlı ve bağımsız değişkenleri belirlenerek veriler analiz edilmiştir. Çalışmanın bağımlı değişkeni fon grubu risk düzeyidir ve bu bağımlı değişken düşük, orta ve yüksek olmak üzere üç gruba ayrılarak incelenmiştir. Çalışmadaki bağımsız değişkenler ise eğitim durumu, gelir düzeyi, medeni durum, cinsiyet, yaş grubu, aktif ay kategorisi, fon değişim sayısı, katkı payı tutarı ve coğrafi bölge şeklindedir. Analiz sonuçlarına göre; katılımcıların fon grubu risk düzeylerini etkileyen üç adet bağımsız değişkenin olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların eğitim seviyesi arttıkça risk alma eğilimlerinin azaldığı, fon değişikliği yapan katılımcıların hiç fon değişikliği yapmamış katılımcılara göre daha riskli fon gruplarını seçtikleri ve Marmara Bölgesi’nde yaşayan katılımcıların Karadeniz Bölgesi’nde yaşayanlara göre daha az riskli fon gruplarını tercih ettikleri görülmüştür.

One of the most significant factors determining a country's level of development is the high standard of living of its individuals, the advancement of its capital markets, and the depth of these markets. Social security systems, which are crucial both economically and socio-culturally, are among the key elements influencing societal welfare. The private pension system, a vital component of the social security system, comprises savings where individuals allocate a portion of their earnings during their working years into various investment vehicles, which they then utilize during retirement. The primary aim of this study is to investigate the private pension system in Turkey and the behavioral patterns, risk perceptions, and risk attitudes of participants within the context of fund group risk levels. The originality of this study lies in its use of actual data obtained from the Pension Monitoring Center, which is crucial for the study's unique value. The study analyzes data from 289 participants over a four-year period spanning 2017 to 2020. The data were examined using the Ordinal Logistic Regression Method, with dependent and independent variables identified for analysis. The dependent variable of the study is the fund group risk level, which was categorized into three groups: low, medium, and high. The independent variables include education level, income level, marital status, gender, age group, active month category, number of fund changes, contribution amount, and geographical region. The analysis results reveal that three independent variables significantly affect participants' fund group risk levels. It was found that as the education level of participants increases, their tendency to take risks decreases. Participants who made fund changes were more likely to choose riskier fund groups compared to those who did not make any changes, and participants residing in the Marmara Region were more inclined to select less risky fund groups compared to those living in the Black Sea Region.