İbn Sînâ’nın Üsûlûcyâ yorumu

Abstract

Bu çalışmada, İbn Sînâ’nın Kitâbü’l-İnsâf’ta Üsûlûcyâ üzerine kaleme aldığı Tefsîru Kitâbi Üsûlûcyâ başlıklı yorumu mercek altına alınmıştır. Bu bağlamda, çatısını üç bölümün oluşturduğu araştırmamızın birinci bölümünde, Üsûlûcyâ yorumunun tarihî ve felsefî arka planının çerçevesi çizilmiştir. İkinci bölümde ise Üsûlûcyâ yorumunda Tanrı – âlem ilişkisi, üçüncü bölümde de nefis, beden ve akıl ilişkisi incelenmiştir. Çift yönlü bir metinler arası okumanın gerçekleştirildiği bu incelemede, bir taraftan Üsûlûcyâ metni ile İbn Sînâ’nın yorumu arasında mukayese yapılarak filozofun Üsûlûcyâ’yı nasıl okuduğu sorusuna cevap aranırken, diğer taraftan Üsûlûcyâ yorumu ile Kitâbü’ş-Şifâ ve el-İşârât ve’t-tenbîhât gibi ana eserler başta olmak üzere İbn Sînâ külliyatı arasında mukayese yapılarak Şeyh-i Reîs’in yorumlarının öteki eserlerinde benimsediği felsefî ilkeleri yansıtıp yansıtmadığının izi sürülmüştür. Bunun için, sistematik analiz ve metinsel karşılaştırmanın yanı sıra, kavramsal değerlendirme yöntemine de müracaat edilmiştir. Sonuçta, İbn Sînâ’nın Üsûlûcyâ’yı Meşrikî hikmet perspektifi ekseninde okuduğu neticesine varılırken, yorumlarının da kendi sisteminin felsefî temelleriyle uyum içinde olduğu görülmüştür.

In this research, we studied the Commentary on the Theology of Aristotle, entitled Tafsīr Kitāb Uṯūlūǧiyā, from the Fair Judgment by Avicenna. In this context, at the first chapter of our three-chapter study, we tried to outline the historical and philosophical background of the Commentary. Then, we discussed at the second chapter the relationship between God and the universe, and at the third chapter the relationship between soul, body and intellect in the Commentary. In these chapters, where we carried out a two-way intertextual reading, we have sought an answer to the question of how Avicenna interpreted the Theology, by comparing the Theology with the Commentary. On the other hand, we traced whether the philosopher's Commentary reflects the philosophical principles which he adopted in his other works, by comparing the Commentary with the Avicenna corpus, especially the main works such as The Cure and the Pointers and Reminders. For this, we applied the conceptual evaluation method as well as the methods of systematic analysis and textual comparison. As a result, we determined that Avicenna interpreted the Theology in the axis of his Eastern Philosophy perspective and his Commentary was in harmony with the philosophical foundations of his system.