Sermaye piyasası araçlarına dayalı opsiyon sözleşmelerinin mahiyeti, fiyatlandırılması ve Türkiye’de uygulanabilirliği

Abstract

Opsiyon alım- satımının ve opsiyonlarla ilgili bilimsel çalışmaların uzun bir geçmişi olmasına rağmen, bugünkü anlamda opsiyon ticareti ve fiyatlandırılması ancak 1970'li yılların başında başlamıştır. Bretton-Woods sisteminin çöküşüyle döviz kurları ve faiz oranlarında yaşanan aşırı dalgalanmalar, aynı zamanda çeşitli yatırım araçları ve hammadde fiyatlarının inişli çıkışlı bir seyir izlenmesine yol açmıştır. Bu istikrarsızlık ve geleceğe yönelik belirsizlik, fiyat risklerini sınırlamaya yarayan opsiyon ve futures alarak adlandırılan türev araçlara karşı yeniden ilgi uyandırmıştır. Organize borsaların opsiyon ticaretinin gelişmesinde çok büyük katkıları olmuştur. Organize opsiyon borsaları opsiyon işlemlerine standartlar getirmiş, ayrıca takas sistemi sayesinde de tarafların karşılıklı yükümlülüklerinin yerine getirilmesi garanti altına alınmıştır. Opsiyon sözleşmelerinin fiyatlandırılmasında değişik yaklaşımlar söz konusudur. Bu çalışmada esas olarak binomial opsiyon değerleme yaklaşımı ve Black&Scholes opsiyon değerleme yöntemi üzerinde durulmaktadır. Her iki yaklaşımda da, opsiyonların doğru bir şekilde fiyatlandırılmış olması durumunda, opsiyonda veya söz konusu hisse senedinde kısa ve uzun pozisyon yaratarak kesin kazanç elde etmenin mümkün olamayacağı noktasından hareket edilmektedir. Black and Scholes opsiyon değerleme formülü kullanılarak Türkiye'de işlem gören hisse senetleri üzerine opsiyon sözleşmesi düzenlenmesi durumunda ödenmesi gerekecek opsiyon primlerine ilişkin hesaplamada, piyasada geçerli olan volatilite ve faiz oranlarının yüksek olması nedeniyle oldukça yüksek prim ödenmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Son olarak opsiyonların mali sitem içindeki yeri ve mali sisteme olan katkıları üzerinde durulmuş ve yapılan pek çok araştırmanın gösterdiğine göre opsiyon sözleşmelerinin mali sisteme istikrar sağlanmasında ve yatırımcılara alternatif risk yönetimi imkanları sunması bakımından mali sisteme önemli katkılarının bulunduğu sonucuna varılmaktadır. In spite of the trading of options and scientific study of options have long histories, both of them have experienced significant changes in the 1970s. As Breton-Woods system collapsed, great fluctuations arouse in exchange rates and interest rates that led to fluctuate in the prices of financial instruments and commodities. This instability and uncertainty about the future prices of financial instruments drew attention of the investors to the derivatives instruments. Option exchanges have made significant contributions to the promotion and expansion of the trading of options. Option exchanges has brought standards to option trading and option contracts and option clearing system ensured the both parties that took place in the option trade to conform their liabilities. There are different approaches in the pricing of the option contracts. If the options are correctly priced, both approaches depends on the fact that it is not possible to make riskless profit in creating both long and short positions in the options and underlying security. Using the Black and Scholes Option Pricing formula, it's found out that high volatility and high interest rates caused to high premiums in case of preparing the option contract on the securities that are traded in ISE (İstanbul Stock Exchange). To conclude, in this paper it has been pointed that, because they provide stability and risk management facilities, option contracts have important contributions into the financial system.