“Doğu Avrasya bozkırlarının göçebe sanatı” sergisinden seçilmiş kemer toka tasarımları (Metropolitan Sanat Müzesi)

Abstract

Avrasya kıtasının bozkır bölgesi, en eski çağlardan beri Avrasya tarihinde oldukça önemli bir rol oynamıştır. Bu geniş bozkır topraklarındaki erken dönem göçebe ve yarı göçebe halkların, sanatı, kültür ve yaşam tarzları hakkında bilgi vermekte olan eserler içerisinde, oldukça önemli bir yeri olan nesneler kemer tokalarıdır. Bozkır sanatı, binlerce yıldır göçebe yaşam tarzının var olduğu geniş Avrasya bozkır topraklarında kendini göstermektedir. Tezimiz; “Doğu Avrasya Bozkırlarının Göçebe Sanatı” sergisinden seçilmiş, MÖ 6. yüzyıl ile MS 2. yüzyıl aralığında olan kemer tokalarından, 70 eseri kapsamaktadır. Bu eserlerin, tasarım özellikleri ile figürlerin değerlendirilmesi ve çizimleri yapılmış, tarihi ve menşei bağlamında bilgiler verilerek ortak bir sanat üslubunun varlığına dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Çoğunluklu olarak Hun Konfederasyonu dönemine denk gelen bu eserler, en belirgin tasarım özellikleri olduğu gibi Türk Sanatı’nın da önemli üslubu olan, hayvan üslubu kapsamında, hayvan mücadele sahnelerini barındırmaktadır. Kemer tokalarının, bölge ve tarihlendikleri dönem ile birlikte tasarım özellikleri de tespit edilerek bu kültürel ortaklık vurgulanmıştır. Yüksek stilizasyonun hakim olduğu, göçebe halkların üzerlerinde taşıdıkları bu küçük ölçülerdeki anlatı sahneleri, bozkır sanatının en dikkate değer parçaları olarak günümüze kadar ulaşmıştır.

The steppe region of the Eurasian continent has played an important role in the history of Eurasia since the earliest times. Among the artifacts that provide information about the art, culture and lifestyle of the early nomadic and semi-nomadic peoples of this vast steppe land, belt buckles are very important objects. Steppe art manifests itself in the vast Eurasian steppe lands where the nomadic lifestyle has existed for thousands of years. Our thesis covers 70 artifacts selected from the Nomadic Art of the Eastern Eurasian Steppes exhibition, including belt buckles dating from the 6th century BC to the 2nd century AD. The evaluation and drawings of the design features and figures of these artifacts have been made, and the existence of a common artistic style has been tried to draw attention to the existence of a common art style by giving information in the context of history and origin. These artifacts, which mostly coincide with the Hun Confederation period, contain animal struggle scenes within the scope of the animal style, which is an important style of Turkish Art, as well as the most prominent design features. This cultural commonality was emphasized by identifying the design features of the belt buckles along with the region and period of dating. These small-scale narrative scenes carried by nomadic peoples with high stylization have survived to the present day as the most remarkable pieces of steppe art.