Arap dili ve Belağatı’nda icaz sanatı

Abstract

Belâğat ilminin ana disiplinlerinden Meânî’ye âit bir sanat olan “Îcâz”, az söz ile çok mânâ ifâde etmek demektir ve makâma uygunluk şartıyla takdir gören bir üslûp tarzıdır. Îcâz üslûbunun tercih edilmesinde şu faktörler etkilidir: - Ele alınan konu, - Muhâtap kişi veyâ kitle, - Söz sâhibinin dil melekesi ve edebî zevki. Îcâz sanatının iki türü vardır: a) Kısar Îcâzı b) Hazif Îcâzı Kısar Îcâzı; sözde hazife başvurmadan, yâni cümlenin öğelerininden herhangi birini sözden düşürmeden, az lâfız ile pek çok mânâyı dile getirmek demektir. Bu münâsebetle denilebilir ki, yoğun mânâlara sâhip bir metnin/ eserin edebî inceliklerine (nüktelerine) nüfûz edebilmek için, îcâz-ı kısar üslûbuna âşina olmak gerekmektedir. Hazif îcâzı ise, cümlenin öğelerinden biri veyâ birkaçının sözden düşürülmesiyle elde edilen îcâz türüdür. Ancak burada asıl mesele, îcâz-ı hazfe örnek olan bir ibârede “hazfin mevcûdiyetini tespit etme” ve “mahzûf (sözden düşürülen) lâfzı doğru bir şekilde belirleme” meselesidir. Hazfi tespit etmede gerekli olan “karîne” ise, hazif îcâzının en temel konularından biridir. Netîce olarak, îcâz üslûbu Arap dilinde çok geniş bir kullanım alanına sâhiptir. Bu üslûba sâhip metinlerin/ eserlerin üzerine yapılan yorumlar da, yorum yapanların ilmî düzeylerinin farklılığı sebebiyle, çeşitlilik arzetmektedir.