Ülke tanıtımında kültürel kimlik göstergeleri ve anlamlandırılması : Azerbaycan-Türkiye tanıtım filmleri üzerine bir çözümleme

Abstract

ÖZETTeknolojilerin süratli gelişmesi ve sosyal medya gibi farklı internet ortamlarının ve tanıtım araçlarının meydana çıkmasıyla ülkeler ve kültürler arasındaki mesafe iyiden iyiye azalmıştır. Bu doğrultuda ülkeler dünya piyasasında sağlam bir yer tutup ekonomisini, iç ve dış politikasını güçlendirmek amacıyla kendilerine olumlu imaj ve algılar kazandırmaya yönelik bir dizi farklılaşma çabası sarfetmişlerdir. Bu çabalardan en önemlisi dış tanıtım faaliyetleridir. Bu faaliyetler sonucunda dış tanıtım süreci hızlanmış, sınırlar ve etkili stratejiler belirlenmiştir. Dış tanıtım sürecindeki en önemli amaçlar ise turizm potansiyelini, ülkenin uluslararası alandaki saygınlığını ve sözünü geçirebilirliğini arttırmak ve olumlu imaj kazandırarak ülkeyi marka ülkeye çevirmek olmuştur. Dolayısıyla bu amaca yönelik olarak ülkeler, imaj ve ülke tanıtım çalışmalarında teknolojinin avantajlarından faydalanarak hız vermiş ve ortaya sosyal ve kültürel içerikli iletilere dayanan görsel ve işitsel unsurlar çıkarmışlar. Bu unsurlardan biri de ülke tanıtım filmleridir. Günümüzde bir ülkenin tanıtımında en etkin ve başarılı sonuçlar getirebilen aracın tanıtım filmleri olduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle, ülkeleri en verimli ve etkiniiişekilde tanıtabilecek kültürel kimlik göstergeleriyle zenginleştirilmiş ülke tanıtım filmleri, tanıtım faaliyetlerinin en uygun örnekleri olarak görülmektedir. Bundan ötürü, tez çalışmasında her zaman dost ve kardeş ilişkiler içerisinde olan Azerbaycan ve Türkiye’nin, kendi imajlarına ve dünya kamuoyundaki yerlerine olumlu katkıda bulunmak amacıyla tanıtım filmlerinin avantajlarından nasıl yararlanmış oldukları incelenmiş ve bu kapsamda tanıtım filmlerinde kullanılan kültürel kimlik göstergeleri ve onların alt kodları elde edilmiştir. Bu göstergelerin çözümlemesinden önce Azerbaycan ve Türkiye devletlerinin dış tanıtım faaliyetleri ve ulusal markalaşma girişimlerine dair hususlara değinilmiş, bu faaliyetlerde görev alan kurum ve kuruluşlarla ilgili bilgilere, soy ve kültür bağına sahip iki komşu ve dost ülkenin karşılaştırılmasına yer verilmiş, farklı ve benzer/ ortak kültürel değerleri saptanmıştır.Tez kapsamında yürütülen araştırma, niteliksel bir araştırmadır. Araştırma kapsamında Azerbaycan ve Türkiye’nin kültürel değerleri saptanmış ve karşılaştırılmış, ülke tanıtım filmleri göstergebilimsel açıdan çözümlenmiş, anlamlandırılmış ve elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir.İÇİNDEKİLERSayfa No.TABLO LİSTESİ ........................................................................................... xviiŞEKİL LİSTESİ ............................................................................................ xviiiKISALTMALAR ............................................................................................ xxii1 GİRİŞ ............................................................................................................ 12 BÖLÜM I. TANITIM, DIŞ TANITIM, ÜLKE İMAJI KAVRAMLARI, TÜRKİYE VE AZERBAYCAN’IN DIŞ TANITIMI ...................................................... 42.1 TANITIM TANIMI VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE ......................... 42.1.1 Tanıtım Kavramının Tarihçesi ........................................................ 42.1.2 Tanıtım Kavramının Tanımı ........................................................... 52.1.3 Tanıtımın Özellikleri ....................................................................... 82.1.4 Tanıtım Amaçları ............................................................................ 92.1.5 Tanıtım Yöntem ve Teknikleri ...................................................... 112.1.5.1 İletişim ................................................................................... 122.1.5.2 Enformasyon .......................................................................... 132.1.5.3 Reklam ................................................................................... 142.1.5.4 Halkla İlişkiler ....................................................................... 162.1.5.5 Propaganda ............................................................................. 202.1.5.6 Lobi Faaliyetleri ..................................................................... 222.1.6 Tanıtım Türleri .............................................................................. 232.1.6.1 İç Tanıtım ............................................................................... 232.1.6.2 Dış Tanıtım ............................................................................ 242.1.7 Tanıtım Stratejileri ........................................................................ 252.1.8 Tanıtım Faaliyetlerinde Kullanılan Araçlar .................................. 31viii2.1.8.1 Yazılı ve Basılı Araçlar .......................................................... 322.1.8.1.1 Gazete ............................................................................. 322.1.8.1.2 Dergi ............................................................................... 332.1.8.1.3 Broşür ve Kataloglar ....................................................... 342.1.8.1.4 Afiş, Posterler ve Bültenler ............................................. 362.1.8.1.5 Kitap ................................................................................ 372.1.8.2 Görsel ve İşitsel Araçlar ......................................................... 382.1.8.2.1 Radyo .............................................................................. 382.1.8.2.2 Televizyon ....................................................................... 412.1.8.2.3 Film ................................................................................. 432.1.8.2.3.1 Tanıtım Filmleri ...................................................... 442.1.8.2.4 Kültür Sanat Etkinlikleri ile Sosyal Ekonomik ve Sportif Faaliyetler 452.1.8.2.4.1 Sosyal, Sanatsal ve Sportif Olaylar .......................... 452.1.8.2.4.2 Spor Organizasyonları ............................................. 452.1.8.2.5 Sergi ve Fuarlar ............................................................... 462.1.8.2.6 Festivaller ........................................................................ 472.1.8.3 İnternet ve Web Ortamları ..................................................... 482.2 ÜLKE İMAJI İNŞA SÜRECİNDE TANITIM FAALİYETLERİ, AZERBAYCAN VE TÜRKİYE’NİN İMAJI VE DIŞ TANITIMI ........................... 502.2.1 Dış Tanıtım ................................................................................... 502.2.1.1 Dış Tanıtım Kavramının Tanımı ............................................ 502.2.1.2 Dış Tanıtımın Amaçları ......................................................... 522.2.1.3 Dış tanıtım alanları ................................................................. 532.2.1.3.1 Siyasal Tanıtım ............................................................... 532.2.1.3.2 Ekonomik tanıtım ............................................................ 53ix2.2.1.3.3 Sosyal-Kültürel Tanıtım .................................................. 542.2.1.3.4 Turistik tanıtım ................................................................ 552.2.1.4 Dış Tanıtım Olarak Ülke Tanıtım Kavramı ........................... 552.2.1.5 Ülke Tanıtımında Kullanılan Yöntem ve Araçlar .................. 572.2.1.6 Ülke Tanıtımını Başarılı Kılan Etkenler ................................ 582.2.2 Ülke İmajı ..................................................................................... 592.2.2.1 İmaj Kavramı ......................................................................... 592.2.2.2 Ülke İmajı ve Oluşum Süreci ................................................. 602.2.2.3 Ülke İmajını Etkileyen Faktörler ........................................... 632.2.2.4 Ülke İmajı Çeşitleri ................................................................ 662.2.2.4.1 Pozitif (Olumlu) ve Çekici İmaj...................................... 672.2.2.4.2 Negatif (Olumsuz) İmaj .................................................. 672.2.2.4.3 Zayıf İmaj ........................................................................ 672.2.2.4.4 Karmaşık İmaj ................................................................. 682.2.2.4.5 Tutarsız İmaj ................................................................... 682.2.3 Azerbaycan’ın Ülke İmajı ............................................................. 682.2.4 Azerbaycan’ın Dış Tanıtım Faaliyetleri ........................................ 752.2.5 Azerbaycan’ın Dış Tanıtım Faaliyetlerinde Görev Alan Kurumlar 782.2.5.1 Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı .......... 782.2.5.2 Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı ........................ 782.2.5.3 Azerbaycan Cumhuriyeti Gençler ve Spor Bakanlığı ............ 782.2.5.4 Bakü Uluslararası Multikulturalizm Merkezi ........................ 792.2.5.5 Azerbaycan Devlet Haber Ajansı (AzerTAc) ........................ 792.2.5.6 Baku Media Center ................................................................ 792.2.5.7 Devlet Turizm Acentesi ......................................................... 80x2.2.6 Türkiye’nin Ülke İmajı ................................................................. 802.2.7 Türkiye’nin Dış Tanıtım Faaliyetleri ............................................ 862.2.8 Türkiye’nin Dış Tanıtım Faaliyetlerinde Görev Alan Kurumlar .. 892.2.8.1 Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tanıtma Genel Müdürlüğü ...... 902.2.8.2 Dışişleri Bakanlığı ................................................................. 902.2.8.3 Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ................................... 912.2.8.4 Anadolu Ajansı ...................................................................... 912.2.8.5 Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) ........................... 922.2.8.6 Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) ... 922.2.8.7 Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği (TURSAB) ..................... 932.2.8.8 Turist Rehberliği Birliği (TUREB) ....................................... 932.2.8.9 Turistik Otelciler, İşletmeciler ve Yatırımcılar Birliği (TÜROB) 933 BÖLÜM II. KÜLTÜR, KÜLTÜREL KİMLİK, GÖSTERGE: TÜRKİYE VE AZERBAYCAN’IN KÜLTÜREL DEĞERLERİ, TANITIMLARINDA KULLANILAN KÜLTÜREL KİMLİK GÖSTERGELERİ .......................................... 943.1 KÜLTÜR TANIMI VE GÖSTERGE ............................................... 943.1.1 Kültür Tanımı ve Kavramsal Çerçeve .......................................... 943.1.2 Kültürün Fonksiyonları ................................................................. 983.1.3 Kültürün Özellikleri ...................................................................... 993.1.4 Kültürel Kimlik Kavramı .............................................................. 993.1.5 Gösterge Kavramı ve Kültürel Boyutu ....................................... 1013.1.5.1 Gösterge Tanımları ve Öğeleri ............................................. 1043.1.5.1.1 Gösteren ........................................................................ 1053.1.5.1.2 Gösterilen ...................................................................... 1053.1.5.1.3 Gönderge ....................................................................... 105xi3.1.5.2 Gösterge Sınıflandırmaları ................................................... 1093.1.5.2.1 Peirce'nin Üçlük Gösterge Şeması ................................ 1103.1.5.2.1.1 İkon (Görüntüsel Gösterge) ................................... 1103.1.5.2.1.2 Belirti (İndis) .......................................................... 1113.1.5.2.1.3 Simge (Sembol) ..................................................... 1113.1.5.2.2 Sosyal, Doğal, Dil ve Dil Dışı Gösterge Sınıflandırılması 1113.1.5.2.2.1 Sosyal Gösterge (Toplumsal Gösterge): ................ 1113.1.5.2.2.2 Doğal Gösterge ...................................................... 1113.1.5.2.2.3 Dil Göstergesi ........................................................ 1123.1.5.2.2.4 Dil Dışı Göstergeler ............................................... 1123.1.5.2.3 Göstergelerin Çeşitli Yönleri Acısından Sınıflandırılması 1133.1.5.2.3.1 Doğal Göstergeler/ Belirtiler ................................... 1133.1.5.2.3.2 Yapay Göstergeler/ Belirtkeler ............................... 1133.1.5.2.4 Duyu Organlarına Göre Gösterge Türleri ..................... 1143.1.5.2.4.1 İşitme Göstergeleri ................................................. 1143.1.5.2.4.2 Görme Göstergeleri ................................................ 1143.1.5.2.4.3 Koku Göstergeleri .................................................. 1143.1.5.2.4.4 Tat Göstergeleri ..................................................... 1143.1.5.2.4.5 Dokunma Göstergeleri ........................................... 1143.1.6 İmge ............................................................................................ 1153.1.7 Görsel Kimlik İmgeleri ............................................................... 1163.1.7.1 Görsel İmgelerin Ortaya Çıkış Şekli .................................... 1173.1.8 Geleneksel İmgelerle İç İçe Kullanılan Milli İmgeler ................ 1173.1.9 Kültürel Değerler ........................................................................ 118xii3.2 AZERBAYCAN-TÜRKİYE’NİN ORTAK/ FARKLI KÜLTÜREL DEĞERLERİ VE TANITIMLARINDA KULLANILAN KÜLTÜREL KİMLİK GÖSTERGELERİ ..................................................................................................... 1193.2.1 Azerbaycan-Türkiye Kardeşliği ve Ortak Kültürü...................... 119 3.2.2 Azerbaycan ve Türkiye’nin Tanıtımında Kullanılan Ortak/ Farklı Kültürel Kimlik Göstergeleri ................................................................................ 1223.2.2.1 Türkiye-Azerbaycan’ın Karşılaştırmalı Kültürel Değerleri ve Kendine Özgü Kültürel Kimlik Göstergeleri .................................................... 1243.2.2.1.1 Gelenekler-Görenekler .................................................. 1243.2.2.1.1.1 Geleneksel Davranışlar .......................................... 1243.2.2.1.1.2 İnançlar ve Kültürel Törenler ................................. 1273.2.2.1.1.3 Düğün Törenleri ..................................................... 1293.2.2.1.1.4 Asker Uğurlama ..................................................... 1303.2.2.1.1.5 Yas Merasimi ......................................................... 1303.2.2.1.1.6 Bayramlar ............................................................... 1313.2.2.1.1.7 Batıl İnançlar .......................................................... 1313.2.2.1.2 Dinsel Göstergeler ........................................................ 1323.2.2.1.3 Geleneksel Halk Yaratıcılığı ......................................... 1343.2.2.1.3.1 Geleneksel (Halk, El) Sanat ................................... 1363.2.2.1.3.2 Giyim-Kuşam ......................................................... 1393.2.2.1.4 Giyim-Kuşam Göstergeleri ........................................... 1403.2.2.1.4.1 Türkiye’de Geleneksel Giyim-Kuşam Göstergeleri 1403.2.2.1.4.1.1 Başa Giyilenler ................................................ 1413.2.2.1.4.1.2 Bedene Giyilenler ........................................... 1423.2.2.1.4.1.3 Şalvar .............................................................. 1423.2.2.1.4.1.4 Yelek ............................................................... 142xiii3.2.2.1.4.1.5 Peştamal .......................................................... 1433.2.2.1.4.1.6 Fistan ve Entari ............................................... 1433.2.2.1.4.1.7 Gömlek ............................................................ 1433.2.2.1.4.1.8 Mintan ............................................................. 1433.2.2.1.4.1.9 Yün Çorap ....................................................... 1433.2.2.1.4.1.10 Çizme ............................................................ 1433.2.2.1.4.1.11 Takılar ve Aksesuarlar .................................. 1433.2.2.1.4.1.12 Tespih ............................................................ 1443.2.2.1.4.2 Azerbaycan'da Geleneksel Giyim-Kuşam Göstergeleri 1443.2.2.1.4.2.1 Kelağayı .......................................................... 146 3.2.2.1.4.2.2 Buhara papağı ................................................. 146 3.2.2.1.4.2.3 Qoçu papağı .................................................... 146 3.2.2.1.4.2.4 Çoban papağı .................................................. 1473.2.2.1.4.2.5 Arahçın ............................................................ 1473.2.2.1.4.2.6 Çoraplar ........................................................... 1473.2.2.1.4.2.7 Takı ve Aksesuarlar ........................................ 1493.2.2.1.5 Gastronomi Göstergeleri ............................................... 1493.2.2.1.5.1 Mutfak Geleneği .................................................... 1493.2.2.1.5.2 Azerbaycan Mutfak geleneği ................................. 1503.2.2.1.5.3 Türk Mutfak Geleneği ............................................ 1573.2.2.1.5.4 Azerbaycan ve Türkiye’nin Mutfak Geleneğinde Ortak ve Benzer Göstergeler ............................................................................... 1623.3 ÜLKE TANITIMLARINDA KULLANILAN SOSYAL GÖSTERGELER, GELENEKSEL VE MİLLİ İMGELER ..................................... 163xiv3.3.1 Azerbaycan’ın Tanıtımlarında Kullanılan Milli ve Geleneksel İmgeler 1643.3.1.1 Milli imgeler ........................................................................ 1643.3.1.2 Geleneksel imgeler ............................................................... 1683.3.2 Türkiye’nin Tanıtımında Kullanılan Geleneksel ve Milli İmgeler 1713.3.2.1 Milli imgeler: ....................................................................... 1713.3.2.2 Geleneksel İmgeler .............................................................. 1724 BÖLÜM III. ÜLKE TANITIMINDA KÜLTÜREL KİMLİK GÖSTERGELERİ VE ANLAMLANDIRILMASI: AZERBAYCAN-TÜRKİYE TANITIM FİLMLERİ ÜZERİNE BİR ÇÖZÜMLEME .............................................. 1784.1 ARAŞTIRMANIN AMACI VE ÖNEMİ ........................................ 1784.2 ARAŞTIRMA SORULARI ............................................................. 1794.3 ARAŞTIRMANIN YÖNTEMİ ....................................................... 1804.3.1 Anakütle Ve Örneklem Seçimi ................................................... 1814.3.2 Araştırmanın Varsayımları .......................................................... 1844.3.3 Araştırmanın Sınırlılıkları ........................................................... 1844.4 VERİ TOPLAMA TEKNİĞİ .......................................................... 1874.5 VERİ ANALİZİ ............................................................................... 1884.5.1 Çözümleme Yöntemleri .............................................................. 1884.5.1.1 Göstergebilim Kavramı ve Tanımı ...................................... 1894.5.1.2 Göstergebilimin Gelişimi ..................................................... 1924.5.1.3 Görsel Göstergebilim ve Anlamlandırma Süreci ................. 1964.5.1.3.1 Göstergebilimsel Çözümlemeye Başlamak .................. 1964.5.1.3.2 Anlam ve Anlamlandırma ............................................. 1974.5.1.3.2.1 Biçim ve Töz .......................................................... 198xv4.5.1.3.2.2 Düzanlam ve Yananlam ......................................... 1994.5.1.3.2.3 Metafor, Metonimi ve Kodlar ................................ 2004.5.1.3.3 Göstergelerin Görsel Çözümlemesi ve Anlamlandırılması 2004.5.2 Çözümleme Nesnesi .................................................................... 2024.5.2.1 Azerbaycan’ın “Azerbaijan-Take Another Look” Adlı Tanıtım Filmi Hakkında Kısa Bilgi ................................................................................ 2024.5.2.2 Türkiye’nin Şiir Şiir Türkiye ve “Home of Poetry” Adlı Tanıtım Filmleri Hakkında Kısa Bilgi .............................................................. 2034.6 ÜLKE TANITIM FİLMLERİ ÇÖZÜMLEMELERİ ...................... 2064.6.1 “Azerbaijan-Take another look” Azerbaycan Ülke Tanıtım Filminin Görsel Anlatım ve Çözümlemesi .......................................................................... 2064.6.1.1 “Azerbaijan-Take another look” Tanıtım Filminin Giriş Kısmı 2064.6.1.2 Ünlü Gezgin Fotoğrafçı ve Kâşif Sebastian Copeland’ın Gözüyle Azerbaycan ......................................................................................... 2104.6.1.3 Geniş Takipçi Kitlesine Sahip Gezgin Blogger (Web Günlükçüsü) Anastasia Romanova’nın Gözüyle Azerbaycan .......................... 2174.6.1.4 Ressam Damian Elwes’in Gözüyle Azerbaycan .................. 2264.6.1.5 Bisiklet Sporcusu Kenny Balaey Gözüyle Azerbaycan ....... 2304.6.1.6 Tadım Ustası Dalia Dogmoch’un Gözüyle Azerbaycan ...... 2344.6.2 “Azerbaijan-Take another look” Tanıtım Filminde Kültürel Kimlik Göstergelerinin çözümlenmesi: ............................................................................ 2434.6.2.1 Dilsel düzey ......................................................................... 2474.6.2.2 Dilsel iletiler ......................................................................... 2484.6.2.3 Müzik ................................................................................... 249 4.6.2.4 Slogan .................................................................................. 249xvi4.6.3 “Şiir Şiir Türkiye” Ülke Tanıtım Filminin Görsel Anlatım ve Çözümlemesi 2504.6.4 “Şiir Şiir Türkiye” Ülke Tanıtım Filminde Kültürel Kimlik Göstergelerinin çözümlemesi ............................................................................... 2614.6.4.1 Dilsel düzey ......................................................................... 2664.6.4.2 Dilsel iletiler ......................................................................... 2664.6.4.3 Müzik ................................................................................... 267 4.6.4.4 Slogan .................................................................................. 2674.6.5 “Home of Poetry” Ülke Tanıtım Filminin Görsel Anlatım ve Çözümlemesi 2674.6.6 “Home of Poetry” Ülke Tanıtım Filminde Kültürel Kimlik Göstergelerinin Çözümlemesi ............................................................................... 2774.6.6.1 Dilsel düzey ......................................................................... 2794.6.6.2 Dilsel iletiler ......................................................................... 2794.6.6.3 Müzik ................................................................................... 280 4.6.6.4 Slogan .................................................................................. 2814.7 ÇÖZÜMLEME SONUCU VE DEĞERLENDİRMELERİ ............ 2815 SONUÇ ..................................................................................................... 2886 KAYNAKÇA ............................................................................................ 303

ABSTRACTThanks to the improvements in technology and the emergence of different Internet media like social media and promotional means, the distance between countries and cultures has decreased thoroughly. In this direction, countries have made a number of differentiation efforts, which aim to obtain positive image and perception for themselves, in order to strengthen their domestic and foreign policy while standing their ground in global markets. The most important one of these efforts is foreign promotional activities. Because of these activities, foreign promotional processes have accelerated, and limits and effective strategies have been determined. The most important purposes of foriegn promotional processes are enhancement of tourism potentiel, raising a country’s international prestige and influence and transforming a country to a “trademark” country with acquiring positive image. Consequently, in conjunction with these purposes, countries have sped up their image and country promotion works with taking advantage of technology and produced audio-visual items that has based on the messages with socialvand cultural contents. One of these items is country promotional films. Today, it has been widely accepted that promotional films are the exact means to bring the most efficient and the most successful results. Because of this reason, country promotional films enriched with the cultural identity indicators, which can promote countries in the most efficient and the most effective way, can be regarded as the most appropriate examples of promotion activities. Thus, it has been investigated in the thesis how Azerbaijan and Turkey, who are always present in friendly and fraternal relationships together, take benefit from the advantages of promotional films in order to contribute positively to their own images and positions in the public opinion of the World. In addition, cultural identity indicators that are used in promotional films and their sub-codes have been obtained in this context as well. Before the analysis of these indicators, the issues about foreign promotion activities and national branding approaches of the states of Azerbaijan and Turkey have been addressed. Moreover, the information about the agencies and institutes who took part in these activities and the comparizon between these two neighbor and friendly countries, who share a common ancestry and culture, have taken place. Additionally, their different and similar/ common cultural values have been determined.The research in this thesis is a qualitative research. In the context of this research, the cultural values of Azerbaijan and Turkey have been determined and compared; subsequently, country promotional films have been analysed and interpreted in terms of semiology/ semiotics; and, the obtained results have been evaluated.