Osmanlı ve erken cumhuriyet dönemi gazetelerinde Türk dilinin kurumsallaşmasına dair bir analiz

Abstract

Bu çalışmada Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında ve Cumhuriyetin ilk yıllarında yayınlanan gazeteler aracılığıyla Türk dilinin kurumsallaşma sürecinin analizi amaçlanmıştır. Çalışmada ele alınan sürede Türk Harf Devrimi’nin gerçekleşmesi de bu konudaki incelemeyi önemli kılmaktadır. Cumhuriyet öncesi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türk dilinde yaşanan değişimi gözlemleyebilmek için, gazetelerde kullanılan kelimelerin etimolojisi ve dil bilgisine odaklanılmıştır. Bu açıdan değerlendirildiğinde gazeteler, dili kullananların arasında dilin yayılabilmesi için temel araçlardan biri olarak kabul edilebilir. Aynı zamanda, geniş bir kitleye ulaşmayı hedefleyen kitle iletişim araçları kitlenin rahat anlayabileceği bir dil kullanmalıdır. Dilin kurumsallaşma sürecinin kitle iletişim araçları üzerinden açıklanabilmesi için örneklem olarak Osmanlı dönemine ait, Tasvir-i Efkâr, İkdam ve Tercüman-ı Hakikat gazeteleri ile Cumhuriyet’in ilk döneminden Cumhuriyet, Akşam ve Milliyet gazetelerinin içerikleri incelemeye dahil edilmiştir. Gazetelerde yer alan içerikler 1864 yılından 1935 yılına uzanan bir dönemi kapsayacak biçimde taranarak, kullanılan dildeki değişim etimolojik olarak değerlendirilmiştir. Bu örneklerin analizi ile iki dönem arasındaki kullanılan kelimeler ile dilbilimsel eğilimlerde bir devamlılık gösterip göstermediği sorusuna cevap aranmıştır.

The aim of this work is to investigate the standardisation of the Turkish language through an analysis of the newspapers published between the last years of the Ottoman Empire and the first years after the foundation of the Republic of Turkey. The Turkish Alphabet Revolution of 1928 plays an important role in this process and is of crucial importance for this analysis. To analyse the changes in the Turkish language before and after the foundation of the Republic of Turkey, this work focused on the etymology of words used in the newspapers’ articles and on their grammatical aspects. Newspapers can be regarded as one of the main tools for spreading the language among the speakers. At the same time, mass media that aim to reach a wide audience should use a language that the audience can easily understand. Concerning this matter, articles from Ottoman newspapers such as Tasvir-i Efkâr, İkdam and Tercüman-ı Hakikat as well as others from the first period of the Republic such as Cumhuriyet, Akşam and Milliyet were included in the study as samples to explain the institutionalization process of the language through mass media. The content in the newspapers was scanned to cover a period from 1864 to 1935. With the analysis of these examples, the aim of this work was to find an answer to the question on whether there is a continuity in linguistic tendencies between the two periods.