Endemik bir bitki olan astragalus mitchelianus BOISS'ın Kaz Dağları populasyonlarının mineral besin dağılım özellikleri

Abstract

Kaz Dağları’nda yayılım gösteren 32 adet endemik türün 29 tanesi Kaz Dağları Milli Parkı’nda yer almaktadır. Kaz Dağları, sahip olduğu çeşitli özellikleriyle zengin bir biyoçeşitliliğe sahiptir. Fabaceae familyasının üyelerinden olan Astragalus mitchelianusBOISS. bitkisi, Kaz Dağı Milli Parkı’nda 700-1100 m. arasında yetişen endemik bir türdür. Türkiye’de Kuzey Batı ve Orta Anadolu bölgelerinde dağılım gösteren, çok yıllık, çalı formunda, dikenli bir bitkidir. Halk arasında “geven” olarak bilinenAstragalus genusunun üyeleri, içerdiği alkoloidler sebebiyle tıpta yoğun ilgi görmektedir. Gövde veya kökünün üzerinden bıçakla özel olarak yapılan çizgilerden akan zamka kitre denir. Kitre; ilaç, kozmetik, gıda, boya ve tekstil sanayisinde kullanılır. Sekonder metabolizma ürünü olan cycloastragenol (astragalus özü), bağışıklık hücrelerinin yaşlanma süreci ve viral enfeksiyonlara hücresel yanıt fonksiyonları ile ilgili çalışmalarda kullanılmaktadır. Bu çalışma, bu genusun bir üyesi olan A. mitchelianus bitkisinin, autoekolojik özellikleri, bitki-toprak ilişkisi ile mineral element içeriğini incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla yaklaşık 1400 m. rakımdan beş farklı birey toplanarak, bitki ve toprak örneklerindeki Ca, Cu, Fe, K, Mg, Mn, Na ve Zn elementleri ICP-OES cihazı kullanılarak analiz edilmiştir. Bu analizlerin sonuçlarına göre bitki kısımlarında saptanan en düşük ve en yüksek değerler; Ca için 2201-9561 mg/kg; Cu için 5,584-14,842 mg/kg; Fe için 79,513-206,558 mg/kg; K için 4499,063-13256,000 mg/kg; Mg için 1088,769- 2865,000 mg/kg; Mn için 5,031-25,609 mg/kg; Na için 98,684-190,362 mg/kg ve Zn için 7,615-19,084 mg/kg olarak tespit edilmiştir. Toprak örneklerinin mineral element değerleri ise Ca için 2109,333 mg/kg; Cu için 12,787 mg/kg; Fe için 2625,333 mg/kg; K için 1070,667 mg/kg; Mg için 2465,333 mg/kg; Mn için 122,8 mg/kg; Na için 199,6 mg/kg ve Zn için 3,389 mg/kg olarak tespit edilmiştir. Ca, Cu, Mg, Fe, Na, K, minerallerinin bitki kısımlarında saptanan değerleri literatürde belirtilmiş normal değerlerdedir ancak Mn ve Zn elementlerinin bitkideki miktarlarının beklenen değerlerin altında olduğu görülmüştür. Elementlerin toprakta bulunan miktarları incelendiğinde Ca, K, Na ve Zn elementlerinin miktarlarının ortalamadan düşük, diğer elementlerin miktarlarının ise normal olduğu görülmüştür.