SÖZCÜKLER ARASINDA KAVRAMSAL AKIŞ: “TEPE” SÖZCÜĞÜ İNCELEMESİ

Abstract

Dilin temel birimi olarak düşünülen sözcükler, zihinde tekbaşlarına bağımsız olarak bulunmayıp anlam yönünden başkasözcüklerle de bağıntılıdır. Sözcüklerin ilişkili oldukları kavramlarla birarada gösterilebilmeleri, insan zihnindeki sınıflandırmanın tam olarakanlaşılabilmesi ve kavramlar arasındaki ilişkilerin ortaya çıkarılmasıbakımından büyük önem taşır. Bütünün bir parçası olan sözcükleriçinde barındırdıkları kavramlar ile bir kavram alanı meydana getirirler.Zihnin kavramlar arasında kurduğu bu ilişki şekli, dil ve zihinbağlantısını ortaya koyması bakımından önemlidir. Bu çalışmada, “tepe”sözcüğü ile ilişkisi olan kavramların belirlenmesi ve bu kavramlarlailişkili diğer kavramların da gösterilmesi amaçlanmıştır. Bu saptamalarlakavramlar incelendiğinde ilişkisiz görülen kavramların birbirleriyle ortakbir payda altında bilişsel bir bakış açısıyla ilişkilendirilebileceğigösterilmiştir.Bu nedenle çalışmada 2015 TDK Türkçe sözlükten hareketle “tepe”ortak paydasını oluşturan kavramlar incelenmiş zihnin temelde bulunanprototipler ile kavramları tanımladığı ve zihindeki kavramsal ilişkilerinbu şekilde oluşturulduğu tespit edilmiştir. Örnekler incelendiğindenitelik, nicelik ve işlev bakımından çok farklı özelliklere sahip olankavramların temelde bulunan prototiplerle ilişkilendirildikleri için aynıkavramın altında bir araya geldikleri görülmüştür. İnsan zihninintemelde bulunan bu prototiplerden yola çıkarak kavramları oluşturduğugösterilmeye çalışılarak kültür ve düşüncenin temel aracı olansözlüklerin bu bakış açısıyla incelenmesi gerektiğine dikkat çekilmekistenmiştir.

Words that are thought to be the basic units of the language, are not independently present in the minds but are related to other words in terms of meaning. Words’being able to be shown together with the concepts that they are related to is of great importance to fully understand the classification in the human mind and to reveal the relationship between the concepts. Words that are part of a whole, form a concept field with the concepts they maintain. This type of relationship that the mind sets between the concepts is important in terms of revealing the language and mind connection. In this study, it is aimed to determine the concepts related to the word "tepe" and also to show other concepts related to this word. When these concepts are examined under the light of above determinations, it is shown that unrelated concepts can be related to each other by a cognitive point of view, under a common denominator. For this reason, in this study, concepts that constitute the common denominator "tepe" have been examined based on TDK Turkish Dictionary 2015 edition and it has been determined that the mind defines the concepts with the basic prototypes and conceptual relations in mind are formed in this way. When examining the examples, it is seen that concepts having very different characteristics in terms of quality, quantity and function come together under the same concept because they are related to the basically found prototypes. It is aimed to draw attention to the fact that the human mind forms the concepts based on these prototypes and that the dictionaries, which are the basic tools of culture and thought, should be examined from this perspective.