Yanyalızade’nin El-Meslekül-Kavi li Tahsılit-Tarıki’l-üveysi risalesi ve tasavvufta üveysilik

Abstract

Çalısmamıza konu olan Ta‘rîfü’s-seyr müellifi Yanyalı Seyh Yûsuf Efendi (ö.1245/ 1829) Naksbendî tarîkatının Müceddidiyye koluna mensûb olup, mürsidi Beyzâde Mustafa Ahıskavî (ö.1200/ 1785)’yi görmeden mektûbu ile rûhâniyyetinden gıyâben terbiye almıs ve bu nedenle üveysî mesreptir. Üçüncü devre melâmiligin kurucusu Muhammed Nûrü’l-Arabî (ö.1305/ 1888)’nin de ilk seyhidir. Yanyalızâde Muhammed Abdülkerim, Yûsuf Yanyavî’nin Ta‘rîfü’s-seyr ve’ssülûk risâlesine, el-Meslekü'l-kavî li tahsîli't-tarîki'l-üveysî adlı bir serh yazmıstır. Bu eseri dısında da hayâtı hakkında herhangi bir bilgiye ulasılamamıstır. Salât ve selâmın dindeki yeri ve önemi bilinmekle beraber, gerçek anlamıyla salât ü selâm; sahîh itikâd, sünnete ittibâ ve bid‘atlerden kaçınmaktır. Kavlen getirilen salât ü selâm ise, Hz. Peygamber (s.a.)’e ittibâ etmenin sözlü ifâdesidir. Bu yüzden getirilen her salât ü selâm, O’nun izinden gidilecegine ve O’na, tâbi olunacagına dâir bir ahidnâmedir. Yanyalızâde, salât ü selâmın rûh terbiyesinde tesirinin tecrübe edildigini, kulun kemâl ve tekemmülüne bir i‘tidâli beraberinde getirdigini belirtir. O’na göre mürsidsiz yapılan diger ibâdet, vird ve zikirlere çokça devâm edildiginde elde edilen nûrâniyet ve levâmi‘, sâlikin beserî sıfatında inhirâf (sapma) ve siddetli bir harâret peydâ eder. Hâlbuki salât ü selâm hem zikrullahı hem de duâ ile beraber zikr-i Rasûlü kapsadıgından, tarîkat makamlarından hâsıl olan hayret, inhirâf ve siddetli harâret gibi olumsuzlukları giderir, sâlikin sahsiyetini güçlendirir. Yanyalızâde salat ü selâm ile kurbiyyet ve muhabbet irtibatını kurar ve seyr u sülûk konusunda da farklı bir açılım getirir: Buna göre, Allah’a vâsıl olmada en saglam yol -âyette de geçtigi üzere- kulun vesîle ve vâsıta taleb etmesidir. O vesîle ise, mürsid-i kâmildir. Mürsid-i kâmil bulunmaz ise, geriye kalan yollar arasında, salât ü selâm, en saglam yoldur. Dogrudan dogruya salât ü selâm vâsıtasıyla kulun Hz. Peygamber (s.a.)’e kurbiyyeti (yakınlık) artar, ve o nisbette muhabbeti ve feyzi artar. Bu muhabbet ise, O’na tâbi olma duygusunu beraberinde getirir. Çünkü seven sevdigine itâat eder. Böylece o kimsenin rûhu ile Hz. Peygamber (s.a.)’in rûhu arasında manevî bir yakınlık olusur. Yani salât ü selâm, kulun Hz. Peygamberle mânevî bulusmasıdır. Bu sâyede O’nun rûhâniyyeti kulu irsâd eder ve Allah’a vusûl geçeklesir. Seyh Yûsuf Efendi, mürsid bulamayan kimselere bu yolu tavsiye eder ve T’arîfüs-seyr ve’sülûk risâlesini de bu husûsa binâen yazar. Bu tarz bir terbiyenin zor olmakla birlikte mümkün oldugunu, bu sekilde vusûl bulmus sûfilerin oldugunu ve bunlara “Üveysî” denildigini beyân eder. THE

The author of 'the definition of the special training of a religious order(Ta'rifü'sseyr) 'Sheikh Yusuf Efendi (d.1245/ 1829) who is the subject of our study is connected with the renovating subdivision of Nakshbendi order of dervishes and acquired good manners from his spiritual teacher Beyzâde Mustafa Ah skavî (d.1200/ 1785) without seeing him with his envalope from his sipirituality that's why he is a uveysî (one who recieves good manners from his/ her sheikh without seeing him). He is the first sheikh of the founder Muhammed Nurü'l-Arabî (d.1305/ 1888) of the third period of Melamî sect (sect of sunnidervishes who subject themselves to public reproach by disregarding the outward rites of religon). Yanyal ızâde Muhammed Abdulkerim wrote an explanation named 'el-Meslekü'lkavî li tahsili't-tarîki'l-üveysî (A strong way of recieving religious order of uveysî)' to the definition of the special training of a religious order (Ta'rifü's-seyr) by Sheikh Yûsuf. It is unknown anything about his life except this work. In addition to the fact that the place and the importance of salat ü selâm (the formula calling Allah's benediction on the Prophet) in religion is known, salat ü selâm in its reality is a firmly believing, obeying the sunnah (practices derived from the prophet's own habits and words) and avoiding the heresy. As for salât ü selâm uttered orally, it is an oral expression of obeying the prophet Muhammed (s.a.) Therefore every announced salât ü selâm is a promise to follow him and to obey him. Sheikh Yûsuf indicates that the influence of salat ü selam on the training of soul was experienced and it brings moderation with it to the moral quality and the perfection of human being. To him a having a saintly aspect and shining when continueing other worships, reciting a portion of the Quran daily, praising Allah very much without a spiritual teacher creates a deflection in a devotee's human nature and a strong warmth. Whereas since salât ü selâm contains both praising Allah (c.c.) and pray with praising prophet Muhammed (s.a.), it removes negativenesses like astonishment, deflection and strong warmth emerged from the positins of religious order and strengthens the personslity of devotee. Sheikh Yûsuf associates salât ü selâm with intimacy and affection and approaches the special training of a religious order in a different way: According to that the strongest way of joining with Allah in spirit-As mentioned in the verses of the Quran-is the willingness of human being to want a cause and means. The means is supreme teacher (mür sid-i kâmil). If a man can't find a supreme teacher, among the other ways, salât ü selâm is the strongest one. By means of directly salât ü selâm, human being's intimacy increases, and the same amount his affection and enlightenment. This affection brings the feeling of obeying him. Because a lover obeys his/ her beloved. Thus a spiritual intimacy between this person's soul and the prophet Muhammet's soul emerges. That is salât ü selâm is the spiritual meeting of the Prophet Muhammed and the human being. Thanks to this, His spirituality teaches the human being the right way and arriving to Allah becomes real. Sheikh Yûsuf Efendi recommends this way to the people who couldn't find a supreme teacherand wrote his book 'the definition of the special training of a religious order (Ta'rifü's-seyr)' for this reason. _n addition to its difficulty he indicates the possibility of this type of training, the presence of a devotee (mystic, Sufi) arrived to Allah and they are called 'Uveysi'