Kent içi ulaşımda çalışma ilişkileri, meslek ve dönüşüm : İstanbul’da taksi, minibüs ve taksi-dolmuş örneği

Abstract

Kent içi ulaşım, teknik ve toplumsal alanın birleştiği bir noktada konumlanmakta ve kentsel gelişime bağlı olarak birçok farklı kurum ve aktörü içermektedir. Kent içi ulaşım özel girişimleri bünyesinde barındırdığı ölçüde mülkiyet ilişkisi meydana getirmekte, kentsel ihtiyaçların sermaye birikimiyle kesiştiği noktada ulaşımın özel aktörler tarafından organize edilmesi olanaklı hale gelmektedir. Bu alanda kurulan ilişkiler tarihsel ve mekânsal olarak çeşitli bir görünüm sergilemekte ve ulaşım emeği yaşanan değişimlerden etkilenerek sürekli olarak dönüşmektedir.Bu çalışma kapsamında İstanbul’da küçük üreticilik üzerinden örgütlenen taksi, taksi-dolmuş ve minibüs ulaşım sistemlerinde yaşanan mesleki dönüşüm ve bu dönüşümün çalışma ilişkilerine olan yansıması değerlendirilmektedir. İstanbul’da incelenen ulaşım sistemlerinde ulaşım organizasyonu ve çalışma ilişkilerinin anlaşılması için taksi, minibüs ve taksi-dolmuş plaka sahipleri ve şoförleriyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları sonucunda ticari plaka değerlerinde yaşanan artışın taksi, minibüs ve taksi-dolmuşlarda şoförlük mesleğini katmanlı bir hale getirdiği görülmektedir. Ayrıca kent içi ulaşım kurumsallaşsa da bu durum çalışma ilişkilerinin enformel yapısını etkilememekte, ikili ilişkiler üzerinden ilerleyen istihdam ilişkileri şoförler açısından birçok noktada güvencesizliği bünyesinde barındırmaktadır.Urban transportation is located at the conjunction of technical and social areas and it includes various institutions and actors depending on the scale of urban development. As urban transportation incorporates private enterprises, it creates poverty relations and allows the organization of urban transportation by private actors at the point where urban needs intersect with capital accumulation. The relationships established in this area display a diverse historical and spatial view. Moreover, along with the changes that take place in urban transportation, transportation labor goes through constant transformation.Within the scope of this study, the occupational transformation that took place in taxi, taxi-minibus and minibus transportation systems, which are provided by small-scale private urban transportation actors in Istanbul, and the reflection of this transformation on working relations are evaluated. In order to understand the transportation organization and working relations in the transportation systems examined in Istanbul, semi-structured interviews were conducted with taxi, minibus and taxi-minibus license plate holders and drivers. The research findings indicate that the increase in commercial license plate values stratified the driving profession in taxis, minibuses and taxi-minibuses. In addition, although the urban transportation has been institutionalized, this institutionalization does not alter the informal structure of working and employment relations that progress through bilateral relations and are characterized by precarity for the workers.