Döviz opsiyonları ve Türkiye için bir uygulama

Abstract

With the financial liberalisation in 1980's, banks and companies in Turkey faced the fluctuations of foreign currencies and commodity prices. Consequently, the need for derivative products increased also with the increase of transaction volumes, level of company managers' knowledge and the integration with the foreign markets. Foreign exchange options is a result of this need and this derivative product is being traded at the over-the-counter (OTC) market between banks and companies. Option is a contract that gives the right to the buyer to buy or sell a certain amount of asset, at a certain price before or at a certain time. The seller of the option undertakes a risk by giving that right to the buyer and the risk premium for that is the price of the option. There are two models for option pricing widely accepted by international markets : Binomial Model and Black-Scholes Model. In Turkey, there are two types of foreign exchange options written by the banks : Options of the currency basket announced by the central bank and the options of USD/ TL currency. But the volume of currency options is low due to some several reasons. First of all, the volatility of USD/ TL currency and interest rates are very high which causes the option prices to be high. Then, there is no organized market and satisfying legislations for option contracts. And finally, company managers do not have enough knowledge about options. Ülkemizde, özellikle 80'li yıllarda meydana gelen finansal liberalleşme, yurtdışı piyasalara açılma ve sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesi ile bankalar ve şirketler, döviz ve mal fiyatları dalgalanmalarının oluşturduğu risklerle tanışmışlardır. Şirket yöneticilerinin bilgi düzeyi, işlem hacimlerinin artması ve dünya piyasaları ile entegrasyon hızlandıkça türev ürünlere olan ihtiyaç da artmıştır. Bu ihtiyaç çerçevesinde vadeli işlemlerin ağırlıklı olarak yapıldığı tezgah üstü piyasada, bankalar tarafından düşük hacimde olsa da döviz opsiyonu işlemleri gerçekleşmektedir. Opsiyon, belirli miktardaki bir varlığı belirli bir fiyattan gelecekte belirli bir tarihte veya bu tarihten önce satın alma ya da satma hakkı veren kontrattır. Opsiyonu yazan taraf, alıcıya sunmuş olduğu haklar nedeniyle bir risk üstlenmektedir ve bu riskin fiyatı da opsiyonun primidir. Opsiyon priminin yani fiyatının belirlenmesinde uluslararası kabul görmüş en önemli iki model Binom Modeli ve Black-Scholes Modeli'dir. Ülkemizde bankalar tarafından yazılan döviz opsiyonları iki çeşittir: Merkez Bankası'nın açıkladığı döviz sepeti üzerine opsiyonlar ve USD/ TL kuru üzerine opsiyonlar. Ancak şirketler tarafından döviz riskini azaltmak amacıyla kullanılan döviz opsiyonlarının işlem hacmi ülkemizde pek fazla değildir. Bunun sebebi de, döviz fiyatları ve faiz oranlarındaki değişkenliğin yüksek olması, opsiyon kontratlarının fiyatlarının pahalı olması, organize bir opsiyon piyasasının bulunmaması, şirket yöneticilerinin yeterli bilgi sahibi olmaması ve yasal düzenlemerdeki boşluklardır.