Tasarım toplumu : dijital mekanların dönüşümü ve ekonomi politiği

Abstract

Tasarım toplumu : dijital mekanların dönüşümü ve ekonomi politiği Bu çalışma, dijital mekanların dönüşümünü ve bu dönüşümün ekonomi politik etkilerini eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Henri Lefebvre’in mekanın üretimi kavramı, Michel Foucault ve Gilles Deleuze’ün iktidar analizleri temel alınarak mekan ve birey bedeninin dijital ortamdaki yeniden inşa süreci tartışmaya açılmıştır. Sosyal medya ve metaverse platformları, bireyin dijital avatarlar aracılığıyla kimliklerini yeniden şekillendirdiği ve aynı zamanda dijital kapitalizmin meta üretimine dahil olduğu alanlar haline gelmiştir. Çalışmada “Tasarım Toplumu” ve “Mizanarşi” kavramları teorik çerçevede tanımlanarak, bireyin gözetim mekanizmalarına karşı anonimleşme ve özgürleşme potansiyeli incelenmiştir. Christian Fuchs’un dijital emek ve Shoshana Zuboff’un gözetim kapitalizmi yaklaşımları ışığında, bireyin dijital ortamlarda üretici ve dirençli bir özne haline gelip gelemeyeceği sorgulanmıştır. Metaverse platformlarının kurucu metinleri, kullanıcı sözleşmeleri ve hizmet koşulları; “denetim” ve “özgürlük” kavramlarının kullanımı bakımından eleştirel söylem çözümlemesine tabi tutulmuştur. Bu bakımdan, dijital mekanın sunduğu özgürlük iddialarının altında gizlenen denetim mekanizmaları nedeniyle ortaya çıkan çelişkiler tartışmaya açılmıştır. Sonuç olarak bu tez, özgürlük ve denetim söylemleri yönünden dijital mekanların yalnızca teknolojik değil, aynı zamanda politik, ekonomik ve kültürel bağlamda şekillendiğini ileri sürmektedir. Bu yönüyle bu tez çalışması bağlamında, dijital mekanlardaki denetleyici ve yönlendirici politikaların yarattığı güncel toplumsal durumun, Tasarım Toplumu kavramı ile açıklanabileceği; buna karşın, dijital mekanda özgürlük arayışının da Mizanarşi kavramı çerçevesinde tanımlanabileceği düşüncesi geliştirilmiştir.Designed society : the transformation and political economy of digital spaces This study examines the transformation of digital spaces and its political-economic implications through critical discourse analysis. Drawing on Henri Lefebvre’s notion of the production of space and the power analyses of Michel Foucault and Gilles Deleuze, it explores how space and the human body are reconstructed within digital environments. Social media and metaverse platforms are considered arenas where individuals reshape their identities through digital avatars while simultaneously becoming part of the commodity production of digital capitalism. Within this framework, the dissertation introduces the concept of the Designed Society, which defines contemporary societies shaped, directed, and controlled through technological infrastructures. By contrast, the concept of Mizanarchy is proposed to describe the pursuit of anonymity and liberation against mechanisms of surveillance.In light of Christian Fuchs’s analysis of digital labor and Shoshana Zuboff’s theory of surveillance capitalism, the study questions whether individuals can emerge as productive and resistant subjects within digital environments. Founding documents, user agreements, and terms of service of metaverse platforms are subjected to critical discourse analysis, focusing on how the notions of “control” and “freedom” are employed. The findings reveal contradictions between the platforms’ promises of freedom and the hidden control structures embedded in their design. Ultimately, the dissertation argues that digital spaces are not merely technological but are politically, economically, and culturally constructed. It concludes that the Designed Society offers a framework to explain how regulatory and directive policies shape social life in digital spaces, while Mizanarchy provides a lens to conceptualize the quest for freedom within these environments.