Türkiye'deki sivil toplum kuruluşlarının barış inşasındaki rolü

Abstract

Sivil toplum ve demokrasi kavramı birbirini geliştirip zenginleştiren iki bağlı kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Örgütsel zenginliği olan toplumlar ancak gelişmiş demokrasilerde hayat bulup etkili bir şekilde çalışmalarını yürütebilirler. Türkiye örneğinde de sivil toplum algısının demokratikleşme yolundaki katkısının ne derece önemli olduğunu somut örneklerle görmekteyiz. Sivil toplum kuruluşlarının (STK) demokrasiye sağladığı katkının yanında barış inşa süreçlerinde de etkileri oldukça önemlidir. Özellikle dış politikaya bireyler, kamuoyu ve sivil aktörler ne kadar çok katılım gösterirlerse barışın boyutu o kadar çok güçlenir (Gözen, 2006). STK'ların uluslararası ilişkiler disiplinindeki konumu, çatışma çözümü ve barış inşası süreçlerine katkısı literatürde STK'ların barış inşası fonksiyonları üzerinden değerlendirilmektedir. STK'ların koruma, gözlem ve izleme, savunuculuk, grup içi sosyalleşme, sosyal uyum, arabuluculuk, hizmet sağlama ve deradikalizasyon gibi fonksiyonlarının barış inşa süreçlerine katkıları araştırmada Türkiye özelinde teorik ve uygulamalı örneklerle ele alınmıştır. Önce Sivil Toplum, Barış inşası, Demokratik Barış Kuramı ve STK'ların barış inşası fonksiyonları üzerine literatür taraması yapılarak kavramlar teorik olarak analiz edilmiştir. Sonrasında Türkiye'de faaliyet gösteren farklı eğilimlere sahip STK'lardan İHH, TÜSEV, Umut Vakfı'nın faaliyet raporları, yürüttükleri projeler, konuya dair yazılmış makale ve tezler incelenerek bu sivil toplum kuruluşlarının yönetim ve faaliyetleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Seçilen üç sivil toplum kuruluşunun barış inşası fonksiyonlarının uygulamada nasıl işlediği somut örneklerle değerlendirilerek karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş ve pozitif barış ile negatif barış etkileri ortaya konmuştur. Amaç Türkiye'de barış inşası kavramının sivil toplum kuruluşları tarafından nasıl işlendiği ve çalışma alanlarına ne derece etki ettiğini üç örnek STK'nın üzerinden ve yardımıyla ortaya koymaya çalışmaktır.

Civil society and democracy are two interconnected concepts that enhance and enrich each other. Societies with organizational diversity can thrive and operate effectively only within advanced democracies. In the case of Turkey, the contribution of civil society perception to the democratization process is evident through concrete examples. Beyond its contribution to democracy, the role of civil society organizations (CSOs) in peacebuilding processes is also highly significant. In particular, the more the individuals, public opinion and civil society participate in foreign policy process the higher the possibility of peace is (Gözen, 2006). In the discipline of international relations, the role of CSOs is evaluated based on their contributions to conflict resolution and peacebuilding processes. The functions of CSOs—such as protection, monitoring and observation, advocacy, intragroup socialization, social cohesion, mediation, service provision, and deradicalization—are crucial in peacebuilding. This thesis examines the contributions of these functions to peacebuilding processes in Turkey through both theoretical and practical examples. The concepts of Civil Society, Peacebuilding, Democratic Peace Theory, and the peacebuilding functions of CSOs were theoretically analyzed through a literature review. Subsequently, activity reports, projects, academic articles, and theses related to three prominent CSOs operating in Turkey—IHH (Humanitarian Relief Foundation), TÜSEV (Third Sector Foundation of Turkey), and Umut Foundation—were examined to evaluate their theoretical foundations in a comparative manner. The study assessed how the peacebuilding functions of these three selected CSOs operate in practice through concrete examples, offering a comparative analysis. It also revealed their impacts on positive peace (focusing on justice and social cohesion) and negative peace (focusing on the absence of conflict). This comprehensive evaluation highlights the significant role of civil society organizations in both the democratization and peacebuilding processes in Turkey, presenting theoretical insights and practical findings.