Mehmed Şemseddin Paşa (1855-1917)

Abstract

Bu biyografi çalışması, Mehmed Şemseddin Paşa’nın tarihi kişiliğini, insan merkezli ve bir bütün olarak okumayı, anlamayı ve anlatmayı amaçlamıştır. Paşa’nın hayat serencamındaki değişim ve dönüşümü takip ile sabit ve değişkenleri tespit etmeye gayret edilmiştir. On iki yıl gibi uzun bir süre boyunca Tahran Sefir-i Kebiri olarak bulunduğu İran’daki faaliyetlerine vakıf olunmaya çalışılmıştır. Mehmed Şemseddin Paşa’nın bürokratik ve siyasi kariyerinin bazı kesitleri üzerine sınırlı sayıda çalışma yapılmış olmakla birlikte, etnik, dinî ve tasavvufî hususiyetleri ile ailesi ve kütüphanesi gibi farklı yönleri üzerinde durulmamıştır. Bu tez kapsamında öncelikle, Paşa hakkında yapılan çalışmalar arşiv belgeleri hakemliği ile tashih edilmiştir. Üzerinde durulmayan veçhelerine ilişkin elde edilen bulgular ortaya konulmak suretiyle Mehmed Şemseddin Paşa’nın şahsiyetine dair biraz daha anlamlı ve renkli bir portre çizilmiştir. Çalışma sırasında karşılaşılan en büyük handikap, Paşa’nın gerekmediği sürece düşüncelerini yazıp dillendirmekten imtina etmesi ve hal ehli olmasının doğal neticesi olan, özel hayatı ve düşüncelerine dair kaynak yetersizliği olmuştur. Şemseddin Paşa’nın vazifesini hakkıyla yapmaya gayret eden bir devlet adamı olmanın yanında, iç tekamülüyle daha fazla ilgili bir sûfî olduğu görülmüştür. Şemseddin Paşa’nın modernleşen dünyanın arif bürokratlarından biri olduğu tespit edilmiştir.This biographical research is aimed at reading and understanding the historical personality of Mehmed Şemseddin Pasha as a whole from a human-centered perspective. It attempts to trace transformations, detect stability and changes in the Pasha’s life journey and gain a firm understanding of his activities in Iran during his twelve-years term in office as the ambassador of Tehran. Although, in the literature, there is a limited number of works on certain periods of Mehmed Şemseddin Pasha’s political and bureaucratic career, different dimensions of Pasha’s as a person including his family, library and ethnic, religious and sufistic sensibilities are not studied. Building upon an evaluation of existing works about Mehmed Şemseddin Pasha in the light of archive documents, this thesis sketches a more meaningful and complete portrait of Pasha by putting forward findings on overlooked dimensions of his personality. The biggest challenge of the study was lack of resources regarding his personal life and thoughts due to Pasha’s hesitant attitude towards writing down and voicing his thoughts which was a result of his sufi ethics. The thesis concludes that along with being a devoted statesman, Şemseddin Pasha was a sufi, more concerned with his internal journey as one of the wise (“arif”) bureaucrats of the modernizing world.