Dünya Bankası’nın önerdiği yapısal uyum programlarının az gelişmiş ülkelere etkilerinin ülke örnekleriyle incelenmesi

Abstract

Bu tezin temel amacı, Dünya Bankası'nın uyguladığı yapısal uyum programlarının gelişmekte olan ülke ekonomilerine etkisinin, Hindistan, Somali ve Bosna-Hersek gibi ülke örneklerine de yer vererek incelemektir. İkinci Dünya Savaşı sonrası genel küresel ekonomi-politik şartlar değişmiş, global mali sistem yeniden düzenlenmiştir. Dünya Bankası, bu şartlarda kurulmuştur. Dünya Bankası'nın temel kuruluş amacı, sadece savaştan yıkılan Batı Avrupa ekonomilerini değil aynı zamanda gelişmekte olan ülkelerin kalkınma süreçlerini finanse etmekti. Zamanla bankanın politikaları, sadece gelişmekte olan ülkelerin kalkınması için bu ülkelere yapısal uyum politikaları uygulamaya doğru değişim göstermiştir. Dünya Bankası Politikaları, teorik açıdan farklı iktisadi düşünce okullarından yararlanmasına karşın, temelde serbest piyasa merkezlidir. Programların temel amacı gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilir büyümeyi yakalamaları için gerekli olan kurumsal-yapısal dönüşümleri sağlamaktır. Programlarda kullanılan temel araçlar, kapalı ve devlet müdahalesinin olduğu bir ekonomiyi, dışa açık-serbest piyasa mekanizmalı ekonomiye dönüştürmeyi hedeflemektedir. Serbest dış ticaret rejimini, piyasa mekanizmasını tesis etmeyi, faizlerin ve emek piyasalarının serbest bırakılması, kamunun ekonomideki rolü ve ağırlığının azaltılması vb. temel koşullardan bazılarıdır. Ancak gelişmekte olan ülke ekonomilerinin yapısal dinamiklerindeki sorunlarla, uygulanan programların dinamikleri arasındaki farklılıklar bu ülkeler için bazı durumlarda ekonomik ve siyasi istikrarsızlıklara sebep olabilmektedir. Dünya Bankası'nın, gelişmekte olan ülke ekonomilerinde olumlu sonuçlara ulaşmak için bu ülkelerin temel karekteristiki yapılarını ve programların zamanlamasının tutturulması gibi faktörleri dikkate alması çok önemlidir.

The main aim of this thesis is to investigate the effects of World Bank- supported structural adjustment programs for the economies of developing countries by referring the country cases such as India, Somalia and Bosnia. After World-War II, the global economy-political conditions changed and global financial system was rearrangement. The World Bank was established under these conditions. Main aim of the World Bank was to finance not only reconstruction of the war-ravaged economies of Western Europe but also the process of development of Developing Countries. As time passed, the policies of the World Bank evaluated only applying structural adjustment policies for the development of developing countries. The World Bank policies are basically free market-oriented, although benefiting the different economic thought schools in terms of theoretical perspective. Main aims of the Programs are to provide structural-institutional transformations which are necessary to catch the sustainable growth for the developing countries. Main tools being in the programs aim to transformation the economies from closed and state intervened ones to open and market-oriented ones. Some of the basic conditions of the programs are establishing free trade regime, and market mechanism, liberalization of interest rates and labor markets, decreasing the role and importance of public sector in the economy etc. However, the difference between the problems in structural dynamics of developing countries' economy and dynamics of programs applying may sometimes cause the economic and politic instabilities in some cases in these countries. It is very important that World Bank is to take account the factors such as main structural characteristics of these countries and timing programs well in order to achieve positive effects on the economies of developing countries.