Farabi’ de siyaset felsefesi kaynakları ve etkilieri

Abstract

Ö Z E T İslam düşüncesi tarihinde siyaseti felsefenin konusu yaparak onu belli ilkelere bağlayan ilk Müslüman filozofun Fârâbî olduğu söylenebilir. Onun siyaset kuramının özünü Tanrı-insan-toplum ve devlet arasındaki ilişkilerin ideal düzeyde kavranması oluşturmaktadır. Reel siyasetle ilgilenmeyen; ancak onu eleştirerek kendi siyasal teorisini ortaya koyan Fârâbî’ye Eflatun, Aristo ve Yeni- Platonculuğun yanı sıra, asıl kaynaklığı mensubu olduğu İslam yapmıştır. Ulusların arasındaki tabii mizaç, ahlak ve dil farklılıklarına rağmen Fârâbî, bütün insanlığın evrensel bir ideal devlet oluşturabileceğine inanmış bir filozoftur. İnsanın gerçek mutluluğunu hedef olarak belirleyen Fârâbî genel klasik yaklaşıma bağlı kalarak, siyaset ile ahlakı birbirinden ayrılmaz bir bütün olarak düşünür. Filozofumuzun erdemli toplumu bir bilgi, ahlak, erdem, adalet ve sevgi toplumudur. Burada herkes liyakatine göre sosyo-politik yapıda yerini almaktadır. Yukarıdaki temel nitelikler konusunda toplum tam bir dayanışma içindedir. Epistemolojik açıdan toplumu seçkinler ve halk olarak iki gruba ayıran Fârâbî, erdemli devletin başkanının hem bir filozof, hem de halkla diyalogu kurabildiği için aynı zamanda bir peygamber olması gerektiğini savunur. Bu bağlamda filozofumuz, bir anlamda vahyin ve felsefenin sosyo-politik açılımını yapmaya çalışmaktadır. Fârâbî’ nin siyaset felsefesinde anahtar kavramlardan biri vahiy ise diğeri de Faal Akıl’dır. Faal akılla ittisal kurmak erdemli toplumu/ devleti oluşturmanın ve yönetmenin meşruiyet kaynağıdır. Çünkü bir anlamda Tanrı, Faal Akıl ve başkan aracılığıyla bu devleti yönetmektedir. Dolayısıyla onun siyaset felsefesinin bir diğer anahtar kavramı da başkandır. Fârâbî “mille” kavramı bağlamında felsefe-din ilişkisinin felsefi bir temellendirmesini yaparak günümüz dünyasında hala çatışmalı durumda olan bu ilişkiyi bir çözüme kavuşturur. Burhani bir felsefeye bağlı olan “mille (din)” de erdemli olacaktır. Sahte felsefeye bağlı olan mille hurafelere kaynaklık edecektir. Sonuçta erdemli devlette felsefe-din, bilim-din, ilim adamı-din adamı ve akılvahiy çatışması söz konusu değildir. Bilgi, ahlak, erdem, sevgi ve adalet ağlarıyla örülen Fârâbî’ nin erdemli devleti için ulaşılması imkânsız demek olan “ütopya” nitelendirmesinde bulunmaktan ziyade, gerçekleşebilirlik oranı her zaman var olan “ideal” nitelendirmesinde bulunmak daha gerçekçi olacaktır. S U M M A R Y It can be said that, the first Muslim Philosopher is Farabi who form and constitute the politics, as basic and clear principles, by using politics as the subject of philosophy, in the history of Islamic Thought. The main core of his politics theory is formed on the ideal level comprehension of the relationships between/ among God-human –society and government. Eflatun, Aristo and New- Platonism had become the source to Farabi, who had formed his own politics theory by criticizing the politics Although he had not interested with the Real politics; but the main source of his theory was Islamic Thought that he was one of the member of it. Farabi is a fhilosopher who had believed that the whole humanity can form an ideal universal government although the natural disposition, ethics, and the differences of languages betweenw/ among the nations. Fârâbi, who had designated on the target of human’s real happiness, thinks entirely for the politics and ethics as undivided parts of each other by staying on the loyalty of general and classic approach. The virtuous community of our philosophy is a community of knowledge, ethics, virtue, justice and love. In this/ that place, people take place their socio-political place(s) according to their merit(s). On the subjects of the basic status above, society is in entire solidarity. Farabi, who had divided community into two parts as distinguished and public parts from epistemologic angle, defends “the president of a virtuous government should be both a fhilosopher and a prophet because of he can communicate with all kind of public”. On this point of view, in one meaning, our fhilosopher tries to explain the socio-political expansion of the inspiration/ revelation and philosophy, at the same time. In Farabi’s politics philosophy, one of the key concept is inspiration the other is Active Mind. To contact with Active Mind is the legitimate source to constitute and rule a virtuous community/ government. Because, in another word, the God has ruled this government with Active Mind and with the president. Because of this situation, another key concept of his politics philosophy is the president. On the context of “milla”, Farabi has brought to a solution for today’s world that has still a quarreled condition by making a philosophic basis to the relationships between philosophy and religion.“Milla(religion)” which depends on definite/ certain philosophy will also be virtuous. But mille which depends on fake philosophy will be the source of superstitions. Eventually, in the virtuous government, there is no question on disagreement between philosophy-religion, science-religion, scientist-reverend and mind-inspiration. For Farabi’s virtuous government, which has been knitted by the nets of knowledge, morals, virtue, love and justice, we should call it as the qualification of “ideal” which means there is always realizable rate instead of we should call it as the qualification of “utopia” which means it is impossible to reach.