Türkiye’nin Ortadoğu ve Kuzey Afrika Bölgesine ihracatını etkileyen iç ve dış dinamikler : çekim modeli uygulamas

Abstract

TÜRKİYE’NİN ORTADOĞU VE KUZEY AFRİKA BÖLGESİNE İHRACATINI ETKİLEYEN İÇ VE DIŞ DİNAMİKLER: ÇEKİM MODELİ UYGULAMASI Türkiye’nin yaklaşık on yıldan bu yana artış gösteren ihracatının “ülke bileşiminde” bir değişim görülmektedir. Sözgelimi AB’nin payı azalırken, Yakın ve Ortadoğu ile Asya ve Kuzey Afrika ülkeleriyle yaptığı ticaretin payı yükselmektedir. İhracatın örüntüsündeki bu değişmeler konjonktürel mi, yoksa Türkiye ekonomisindeki yapısal bir dönüşümün sonucu mudur? Çalışmanın temel sorusu budur. Bu soruyu cevaplamak için, Türkiye’nin Ortadoğu ile Kuzey Afrika bölgesiyle ilgili ihracat örüntüsü, dünya ve bölge dinamikleri göz önünde bulundurularak ele alınmıştır. Ampirik verilerin çözümlenmesi için çalışmada Çekim Modeli kullanılmıştır. Modelde temel değişkenler olarak ihracatçı ülke ve partner ülke için “reel GSYiH” ile “ülkeler arası uzaklık” kullanılmıştır. Bu değişkenlerin katsayı değerleri “reel GSYiH” için pozitif, “ülkeler arası uzaklık” için negatif çıkmıştır. 2000’li yıllardaki gelişmeler dikkate alınarak, partner ülke kişi başına GSYİH değeri, KİK (Körfez İşbirliği Konseyi) ve STA (Serbest Ticaret Anlaşması) kuklaları modele dahil edilmiştir. Partner ülke kişi başına GSYİH’nın katsayısı negatif, KİK ve STA kuklalarının katsayısı ise pozitif çıkmıştır. Ele alınan bölgelerin ekonomik ve politik hassasiyetleri yüksektir. Bu nedenle niceliksel değişimin yanı sıra Türkiye’nin üretim yapısında, buna bağlı olarak ihracat yapısında bir dönüşümün gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Hükümet olan “2023’te 500 Milyar Dolar İhracat” hedefine ulaşılabilmesi için pazar çeşitliliği yanında ürün çeşitliliğinin de sağlanması gerekmektedir. hracatı, Ortadoğu ve Kuzey Afrika, Çekim Modeli, Ticaret AkımlarıINTERNAL AND EXTERNAL DYNAMICS THAT AFFECT TURKEY’S EXPORT TO MIDDLE EAST AND NORTH AFRICA REGION: GRAVITY MODEL APPROACH In the last decade there have been some changes in share of Turkey’s export markets. Whereas there is a decrease in EU’s share as main export market of Turkey, there are increase in shares of Near and Middle East, Asia and North Africa. In this context whether these changes of export pattern is cyclical situation or there is a structural transform process in Turkey’s export pattern is basic question of this study. Some dynamics have been taken into account in this process such as economic and political factors that occured in both domestic and international level. In this thesis, exports to Middle East and North Africa regions has been attempted to analyze by using Gravity Model. Basic components of Gravity Model are countries’ GDP and distance between countries specified. There is a positive relationship between the export of Turkey and both GDP of Turkey and partner countries’ GDP; there is a negative relation betwen Turkey’s export and distance. In addition to this, partner countries’ GDP per capita has a negative relation with Turkey’s export; GCC (Gulf Cooperation Council) and FTA (Free Trade Agreement) as dummies have positive effect on Turkey’s export to these regions. The countries that are included in this study, have such an economic and political structures that are highly dependent on external changes. So it will be a better way to vary productions than to vary export markets in Turkey economy for the government’s official goal of “500 Billions Dollar Export in 2023”. Turkey’s export, Middle East and North Africa, Gravity Model, Trade Flows