Ortodoks kültüründe havari andreas

Abstract

Bu çalışma, Havari Andreas’ın Ortodoks Hıristiyanlık içerisindeki dini ve sosyo-kültürel etkilerini tarihsel ve metinsel bağlamda incelemeyi amaçlamaktadır. Ortodoks geleneğine göre Andreas, İsa tarafından çağrılan ilk havaridir. Bununla birlikte, Yeni Ahit metinlerinde Andreas ve kardeşi Simun Petrus’un birlikte çağrıldığı yönünde ortak bir anlatı yer almaktadır. Ortodoks inancında Andreas’a atfedilen önem, özellikle İstanbul’da bulunan Doğu Roma Kilisesi’nin kendisini onun apostolik ardılı olarak görmesiyle kurumsal bir boyut kazanmaktadır. Bu bağlamda, Rum Patrikliğinin Havari Andreas’ın halefliği iddiası, Ortodoks Kilisesi’nin kurumsal otoritesini tarihsel ve teolojik bir temele dayandırma çabası olarak değerlendirilebilir. Yeni Ahit metinlerinde Andreas’ın, Simun Petrus’un kardeşi olarak tanıtılmakta ve Yuhanna adlı bir kişinin oğlu olduğu belirtilmektedir. MS 5 ile 10 yılları arasında, Celile Gölü kıyısında yer alan Beytsayda kasabasında doğduğu kabul edilmektedir. Havari Andreas’ın dikkat çeken yönlerinden biri, adının İbranice değil Yunanca oluşudur. Bu durum, Celile bölgesinde Yunan kültürünün ve dilinin yaygın etkisiyle ilişkilendirilebilir. Yunanca isimlerin bu bölgede sıkça kullanılması, Andreas’ın kimliğinin oluşumunda Greko-Romen kültürel yapının etkili olduğunu göstermektedir. Bu özellik, onun Ortodoks Hıristiyanlığı içindeki sembolik konumunu güçlendirmiştir.Çalışmanın birinci bölümünde Andreas’ın ailesi, eğitimi, Yeni Ahit’te yer alan metinlerdeki yansımaları, kişilik özellikleri, gerçekleştirdiği seyahatler, tutuklanması, infaz süreci ve kendisine atfedilen apokrif metinler sistematik biçimde ele alınmaktadır. Bu inceleme, havarinin Yeni Ahit bağlamında verilen kişiliğine dair temel bir çerçeve sunmayı hedeflemektedir. İkinci bölümde ise, Havari Andreas’ın Doğu Roma (Bizans) kültürü içerisindeki yeri araştırılmaktadır. Özellikle Ortodoks teolojisinde ve sanatında Andreas’a yüklenen sembolik anlamlar ve onun üzerinden inşa edilen dini otorite, bu bölümde değerlendirilmektedir. Üçüncü bölüm, Yunan dünyasında Andreas’ın nasıl algılandığına odaklanmaktadır. Bu bağlamda Yunanistan’ın Patra kentinde kült merkezi, önemli alt başlık olarak incelenmektedir. Patra’daki ölüm anlatısı, Yunan Ortodoks Kilisesi’nin kendisini apostolik bir mirasa dayandırma çabasıyla yakından ilişkilidir. Kilisenin 19. yüzyılda otosefal (bağımsız) statüsünü ilan etmesiyle birlikte, bu mirasın meşruiyet temelleri yeniden vurgulanmıştır. Son bölüm ise, Havari Andreas’ın Karadeniz ve Dinyeper Nehri boyunca gerçekleştirdiği aktarılan faaliyetlerini ele almaktadır. Andreas’a dair bu anlatılar, özellikle Slav dünyasında Ortodoks inancının kökenlerini açıklama çabasının bir parçası olarak yorumlanabilir. Kiev ve çevresinde Ortodoksluğun tarihsel temellerini meşrulaştırmak amacıyla, Andreas’ın bu bölgelere yaptığı tebliğ faaliyetleri ön plana çıkarılmıştır. Havari Andreas figürü, yalnızca dini bir kişilik olarak değil, aynı zamanda çeşitli Ortodoks kiliseleri tarafından inşa edilen kurumsal kimliklerin dayandığı, tarihsel ve sembolik bir unsur olarak da dikkat çekmektedir. Onun yaşamı ve misyonu etrafında şekillenen gelenekler, inanç ve kimlik inşası süreçlerinde belirleyici bir rol oynamıştır.

This study aims to analyse the religious and socio-cultural influences of the Apostle Andrew within Orthodox Christianity in a historical and textual context. According to Orthodox tradition, Andrew is the first apostle called by Jesus. However, there is a common narrative in the New Testament texts that Andrew and his brother Simon Peter were called together. The importance attributed to Andrew in the Orthodox faith gains an institutional dimension, especially when the Greek Patriarchate of Constantinople recognises itself as his apostolic successor. In this context, the Greek Patriarchate’s claim to the succession of the Apostle Andrew can be considered as an attempt to ground the institutional authority of the Orthodox Church on a historical and theological basis.In the New Testament texts Andrew is described as the brother of Simon Peter and the son of a man named John. He is believed to have been born between 5 and 10 AD in the town of Bethsaida on the shores of Lake Galilee. One of the remarkable aspects of the Apostle Andrew is that his name is not Hebrew but Greek. This can be attributed to the widespread influence of Greek culture and language in Galilee. The frequent use of Greek names in this region shows that the Greco-Roman cultural structure was effective in the formation of Andrew’s identity. This feature strengthened his symbolic position within Orthodox Christianity. In the first part of the study, Andrew’s family, his education, his reflections in the New Testament texts, his personality traits, his travels, his arrest, the execution process and the apocryphal texts attributed to him are systematically discussed. This study aims to provide a basic framework for the historical personality of the apostle. In the second part, the place of the Apostle Andrew in Eastern Roman (Byzantine) culture is investigated. In particular, the symbolic meanings attributed to Andrew in Orthodox theology and art and the religious authority constructed through him are evaluated in this section.