Arap dili ve belagatında kinaye ve tariz

Abstract

naye, Ta’riz, Belağat ÖZET ARAP DİLİ VE BELAĞATINDA KİNAYE VE TARİZ Belâğat ilmi, Me’ânî, Beyan ve Bedî olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Beyan ilmi edebi sanatlarından biri olan ve “hakikî manayı düşünmeye engel olacak bir karine bulunmamak şartıyla, bir sözü gerçek manasına da gelebilecek şekilde, onun dışında bir mana için kullanmaktır” şeklinde tanımlayabileceğimiz kinâye; Mekniyyün ‘anh’a (kinayede kasdolunan mana) göre, “Mekniyyün ‘anh (manası) sıfat olan kinâye”, “Mekniyyün ‘anh (manası) mevsûf olan kinaye” ve “Mekniyyün ‘anh (manası) nisbet olan kinaye” “olmak üzere üç kısma ayrılmaktadır. Konuyla ilgili iki sıfattan biri anılarak diğeri anlatıldığında sıfattan kinaye, bir şeyin sıfatı/ vasfı anılarak bu sıfatla o şeyin kendisi kastedildiğinde mevsûftan kinaye, bir kimsenin, kendisine ait olan giysi, ev yahut mekan gibi bir şeye nisbet edilerek ve bununla o kimse kastedildiğinde nisbetten kinâye olur. Kinâye, içerdiği iki unsur arasındaki ilgi vasıtalarının sayısı bakımından ta 'riz, telvih, remz, ima yahut işaret gibi türlere de ayrılır. Vasıta çoksa telvih, vasıtasız ise ta 'riz, vasıta az veya yok ve alâka zor anlaşılırsa remz, vasıta az veya yok ve alaka açıksa ima ve işaret adı verilir. “Konulduğu mananın dışında başka bir anlam¬da kullanıldığı siyaktan anlaşılan” diye tabir edebileceğimiz ta’riz ise, kinâyenin en ince ve en güzel çeşitle¬rinden biridir. Ta'riz ortaya ve genele ya da bel¬li birine söylenen sözün bir başka kimseye veya şeye ima ve işa¬ret yoluyla dokundurulmasıdır. Türkçe'de buna iğneleme, dokundurma gibi isim¬ler de verilir. Kinâye ve ta’riz sanatına Kur’ân’da ve Hadis-i şeriflerde çok sık yer verildiğini, ancak hakîkatin dışına asla çıkılmadığını, buradaki asıl amacın, muhatapların dikkatini olayın büyüklüğüne çekerek, konunun zihinlere iyice yerleşmesini sağlamak olduğunu görmekteyiz. Key Words : Allusion, Hint, Rhetoric

ALLUSION (KİNAYE) AND HINT (TA’RİZ) IN THE ARABIC LANGUAGE AND RHETORIC The oratory science consists of three parts as Me’ânî, Declaration and Bedî. The declaration science, provided there is not any evidence to prevent to think of the real meaning and that is one of ‘’the literary arts, is separated to three parts as the allusion that we might define as ‘’to use one word for a meaning except it as in the way might also be meant to its real meaning declaration science”; according to Mekniyyün ‘anh’a (meaning purposed in the allusion), “the allusion that is Mekniyyün ‘anh (meaning) title”, allusion that is special “Mekniyyün ‘anh (meaning)” and “allusion that is Mekniyyün ‘anh (meaning) proportion”. When the other one is told by mentioning one of two titles related to the subject, it becomes the allusion of title, when itself of that thing is meant with this title by mentioning the title/ quality of something, it becomes allusion of special one, when any cloth, house or place of himself/ herself of someone is proportion and that person is meant through it, it becomes allusion of proportion. The allusion is also separated to the kinds such as hint, telviz, remzi, connotation or sign in aspect of the number of the relation means between two facts included by it. If the means are many, it is named telvih, if without any means, it is named hint, if there are any means or not and the relation is understood difficultly, it is named remzi, if the means are few or not and the relation is clear, it is named connotation and sign. The hint that we might interpret as “the one understood from pepper where it is used in the other meaning except the meaning put”, it is one of the thinnest and most beautiful kinds of allusion. The hint is sarcasm of the word told to the specific one or thing to the general and middle via sign and indication. In Turkish it is also named such as dig, sarcasm. We see that the allusion and hint arts are placed in Quran and Hadis-i şerifs but the real one is never digressed, the main aim in here is to assure the subject to be placed in minds rather well by attracting attention of interlocutors to the event’s greatness.