Uluslararası teamül hukuku kurallarının varlığının tespiti

Abstract

Uluslararası teamül hukuku, uluslararası hukukun aslî kaynaklarından biri olması nedeniyle bu alanda önemli bir yer tutmaktadır. Andlaşmaların aksine, uluslararası teamül hukukunun uluslararası hukukun yazısız kaynağı olması, uluslararası teamül hukuku kurallarının maksatlı bir kanun yapma sürecinin ürünü olmaması ve kendiliğinden gelişmesi bu kuralların tespitini zorlaştırmaktadır. Bu soruna ışık tutmak amacıyla gerek doktrinde gerek uluslararası örgütlerde dikkate değer çalışmalar yapılmış olmasına rağmen uluslararası teamül hukuku kurallarının nasıl belirleneceğine ilişkin belirsizlik hâlâ varlığını sürdürmektedir. Bu çalışmada, bu alandaki belirsizliği gidermeye yönelik yapılan çalışmalara katkı sunmak amacıyla, uluslararası teamül hukuku kurallarının hangi araç ve yöntemlerle tespit edilebileceği incelenmiştir. Bu bağlamda, süregelen tartışmalar ve Uluslararası Adalet Divanı kararları irdelenmiştir. Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, uluslararası teamül hukuku kurallarının oluşumunu açıklamak amacıyla, bu kuralların bağlayıcılıklarını nereden aldıklarına ilişkin görüşlere değinilmiş ve uluslararası teamül hukuku kurallarının iki kurucu unsuru olan maddi ve manevi unsurlar anlatılmıştır. İkinci bölümde ise uluslararası teamül hukuku kurallarının tespit edilmesini sağlayan araçlar devletlerin uluslararası nitelikteki eylem ve işlemleri, iç hukuk işlemleri, uluslararası örgütlerin kararları, uluslararası andlaşmalar, uluslararası mahkeme kararları ve doktrin başlıkları altında incelenmiş, ardından bu kuralların tespiti aşamasında izlenebilecek tümdengelim ve tümevarım yöntemleri irdelenmiştir. Nihaî olarak, devletlerin uluslararası nitelikteki eylem ve işlemlerinin, iç hukuk işlemlerinin, uluslararası örgütlerin kararlarının, uluslararası andlaşmaların uluslararası teamül hukuku kurallarının tespitinde doğrudan başvurulabilecek araçlar olduğu, uluslararası mahkeme kararlarının ve doktrinin söz konusu kuralların saptanmasında dolaylı bir rolü olduğu tespit edilmiştir. Metodolojik olarak ise her iki yöntemin de tespit aşamasında kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Customary international law is of importance in public international law since it is one of the primary sources. The fact that customary international law is an unwritten source of international law, that rules of customary international law are not the product of the intentional law-making process, and that they come into existence spontaneously present a difficulty in determining such rules. This research aims to contribute to the studies conducted to eliminate the uncertainty concerning the subject. Therefore, the means and methods that can be used for ascertaining rules of customary international law are analysed in the light of the judgments of International Court of Justice. This research consists of two chapters. In the first chapter, so as to clarify the formation of rules of customary international law, the views concerning the basis of customary international law are sketched out, and the constitutive elements are explained. In the second chapter, the means that enable rules of customary international law to be determined, and inductive and deductive methods are addressed. In conclusion, it has been determined that international acts and proceedings of States, domestic legislation and domestic judgment, resolutions of international organizations, and international treaties are means that may be used directly in determining the rules of customary international law, and judgments of international court and doctrine have an indirect role in determining the rules in question. As to methodology, it has been concluded that both methods can be used in the determination stage.