Sinemanın bir iletişim biçimi olarak tüketilmesiÖrnek olay inceleme:Tıtanıc batan gemi sinemayı kurtardı mı?

Abstract

Hayatımızın öznesi olma çabalarımızın sürmesi yada bitmesi 'iletişime' bağlıdır. İletişim olgusuna ilişkin bilgilenme çabalarımızın anlamlılığı da buradan kaynaklanmaktadır. Çalışmamın ilk bölümü olan İletişim, Kitle Toplumu, Kitle Kültürü, Kültür Endüstrisi gibi konulara bu perspektiften bakmaya çalıştım. İletişim bağlamında 'Kitle Toplumu' tanımı, sinema ve radyo gibi araçların izlerkitlesinin belli özelliklerini dile getirecek şekilde kullanılmaktadır. Kitle toplumu nasıl ortaya çıktı, Kitle toplumundaki insan ilişkileri çalışmamın içinde 'tüketim' olgusuna yer vermeden önce belirtmek istediğim özellikler arasında yer alıyordu.. Kitle toplumunda kitle nesne, edilgen olarak düşünüldüğünde, kitle üretimiyle gerçekleştirilen meta-malların birbirinden farklı olmamalarına paralel olarak kitle insanlarının da birbirlerine benzemeleri ya da benzer özelliklerin fazlaca olması sözkonusudur. Bu bağlamda yaşanan insan ilişkileri de önem kazanmaktadır. Çağdaş toplumun insanları gerçek hayatlarında bulamadıkları mutlulukları kitle haberleşme araçlarının yapay dünyasında aramaktadır. Sinema da bunun gibi bir dünyadır. Endüstrileşme, teknolojik gelişimle birlikte kitlelere yaşamsal kolaylıklar sunarken sorunları da beraberinde getirmiştir. Kitle Kültürü kitle toplumundan meydana gelmiştir. Endüstriyel bir toplum biçimi olan kitle toplumunda, kitlelere ulaşma zorunluluğu kitle iletişim araçlarının 'heterojen' olmasını gerektirmiş, toplumun her kesimine birşeyler vermek amaçlanmıştır. Franfurt Okulu'nun bu konuya yaklaşımlarından yola çıkarak, Kültür Endüstrisinin ürünleri sanat değil bir metadır. Sinema da yaygın ve kitle kültürü için elverişli bir yapıya sahiptir. Popüler kavramı ve popüler kültür tanımlamalarından yola çıkarak, popüler kültür ürünlerine değindim. Popüler ve popüler kültür üzerine tartışmalar hala devam etmektedir. Farklı yaklaşımlar, farklı inceleme yöntemleriyle farklı tanımlar getirmektedir. Sonuç olarak popüler kültür hayatımızın her alanındadır. Popüler kültürün ahlak açısından değerlendirmesini yaparken; Monteigne, Pascal ve Goethe'nin görüşlerine yer verdim. Popüler kültürün Endüstriyelleşmesi ile birlikte sinemanın da popülerleşmesi ve yaygınlaşması konularını işledim. Sinemanın bir tüketim aracı olarak kullanılmaya başlamasıyla birlikte genel 'tüketim' tanımlamalarından yola çıkarak 'tüketim davranışı' ve 'tüketim kültürü' olgusuna yer verdim. Tüketerek yaşayan toplumun genel olarak ne gibi özellikler taşıdığını ve tüketim hangi yollarla gerçekleştirdiğini açıklamaya çalıştım. Çalışmamın ikinci bölümünü sinemanın tüketim kültürü içindeki yeri olarak açıklayabilirim. Kitle iletişim araçlarındaki eğlence yansımalarıyla başlayan bölüm tüketime yönlendiren etkenleri açıklıyor. Çünkü başlı başına bir kültür örneği haline gelen kitle iletişim araçlarındaki eğlencelerle yetinmek giderek bir alışkanlık haline gelmiştir. Yeni değerler de yeni yaşama tarzlarıyla birlikte geliyor. Fakat her dönem insanlar hareketli görüntünün peşine düşmüşlerdir. Sinemanın yaygınlaşmaya başlamasıyla birlikte bir sanat yapıtı olarak kendini kabul ettirme sürecine girmiştir. Amerikan Sineması ile birlikte gelen 'star' sistemi ve sinemanın yepyeni bir oluşuma neden olmuştur; 'Stüdyo sistemi'. Gelişen teknoloji ile birlikte faklı filmler üretilmeye başlanmış ve 'tür' kavramı ortaya çıkmıştır. Türlerin toplumsal ve kültürel görünümleri bize o dönemin izleyici özelliklerini göstermektedir. Türlerin gelişimini o dönemin toplumsal olaylarından ayrı tutamadığımızı görüyoruz. Değişen ve gelişen teknolojinin biraraya getirilmesiyle ortaya çıkan kamera varlığını biraz da endüstrileşmeyle geliştirdi. Sinemanın endüstrileşmesiyle birlikte yan sanayi kolları da ortaya çıkmıştır. Bunları birbirinden bağımsız düşünemeyiz. Toplumu tüketime yönlendirici işlevler edinen bu sanayi kolları kendi koşullarını da kendi belirlemiştir. Örneğin; Amerikan Sineması 'star' sistemine yeni kurallar kazandırıyor yıldızı bir meta haline sokup, tüm olanaklarını kullanarak pazarlıyordu. Bazen de bu yıldız, geniş bir tanıtım ve reklam çalışmasıyla yeniden yaratılıyordu. Reklam sektörü bu yönlendirmeyi fazlasıyla yapıyordu. Popüler kültür ürünlerinin benimsenmesini bir anlamda kutsanmasını sağlayan çeşitli yöntemler kullanılıyordu. Bu yöntemlerden bir tanesi de 'ödüllendirme'dir. Ödül o ürünün meşrulaştırılmasını sağlıyor böylece toplum yadsımıyordu. Yarışmalarla hakkaniyet duygusunun verilmesi ise, toplumu rahatlatıyordu. Sinema da Oscar Ödülleri bu sanayinin en bilinenlerindendir. Oscar popülerliliği arttıran önemli faktörlerdendir. II. Bölümün sonunda 'Tüm Zamanların En Çok İzlenen Amerikan Filmleri' listesine yer verdim. Bu filmlerde dönemsel olaylar ve seyirci profilleriyle ilgili bilgi verilmektedir. III. Bölüm, diğer iki bölümün özeti niteliğindedir. Bu bölümde örnek bir olay incelemesi yapmayı uygun buldum. Ve 90'lı yılların en çok 'gişe başarısı' elde etmiş 'Titanic' filmini inceledim. Filmin Kimliği, Oyuncuları, film için yapılan reklam ve promosyon çalışmaları, diğer bölümlerde anlattığım olguların bir sergilenişi gibi. Filmin konusu ise klişeler üzerine kuruluyken gişe rekorları kırması bu filmi incelememe neden olmuştur. III. Bölümün sonunda bir reklam ve promosyon harikası olan 'Titanic' filmine sinema yazarları ve sinema seyircisinin tepkileri yer alıyor. Ayrıca filmin basın araştırması ve Türkiye'deki izleyici profilini de bulabilirsiniz. Böylece sinemanın bir iletişim biçimi olarak tüketilmesini görürüz.