Osmanlı minyatüründe kadın: (Levni öncesi üzerine bir deneme)

Abstract

Bu tez, Osmanlı kitap resminin ilk örneklerini barındıran XV. yüzyıldan Nakkaş Levnî’nin eserler verdiği XVIII. yüzyıl başlarına kadar ki dönemde, kadın imgesinin hangi konular içinde nasıl yer aldığını çözümlemeye çalışmaktadır. Minyatürlerin konusu göz önüne alınarak, kadın imgesinin kimliği saptanmış ve kadın figürleri üç ana başlık altında değerlendirilmiştir. Edebiyat, coğrafya, tarih, bilim konulu Osmanlı yazmalarında ve albüm resimlerinde kadın figürünün edebi, dini ve toplumsal tipler olarak işlendiği düşünülmektedir. Her bir tip kendi içinde alt grupları barındırmaktadır. Farklı konu alanlarından eserler içinde, bir inanç olayıyla veya farklı dinlerden peygamberlerin hikayeleriyle bağlantılandırılan kadınların kimler olduğu ne şekilde betimlendiği araştırılmıştır. Osmanlı ve Osmanlı dışından tipler betimlenirken ne gibi farklılıklar gözlemlendiği aktarılmıştır. Toplumdan tipler için, iç ve dış gibi mekan ile ilgili algılamaların kadın betimlemesinde ne gibi farklılıklara yol açtığı incelenmiştir. Edebi tiplere ele alınmıştır. Osmanlı nakkaşlığını etkileyen Orta Asya, Selçuklu sanatı, İslam minyatürünün başkaca okulları ve Osmanlının temas ettiği kültürlerin sanatlarıyla etkileşimleri ve Osmanlı nakkaşının yaratıcılığı gibi konular çözümlendiğinde Osmanlı minyatüründe değişen zamana ve himaye edenin zevkine göre, kadın figürünün ayrıntılı olarak daha farklı değerlendirilebileceği düşünülmektedir.

The Thesis titled as “ Women in Ottoman Miniature Painting (A Essay on before The Times of Levnî) tries to explain in which contexes and how the images of women are depicted between XV th and XVIII th centuries. The images of women are evaluated in three main categories which are based on the themes of miniatures and identities of the women. It was thought that the images of women in illustarated historical, literary and scientific texts and albums can be classifed as a religious, social end literary types. Every type includes other subcategories. In the literature derived from various fields,the women figures who are somehow related to a religious event or involved in the stories of different prophets are investigated in terms of their identity and the way they are depicted in the miniatures. The difference between the depiction of Ottoman women and the depiction of non-Ottoman women is also explored in the thesis. For the figures from the Ottoman society, how the concept of indoor and outdoor places make a difference in the depiction of women is studied. Literary figures are also invesigated. When the subjects such as the effects of Middle Asia and Seljukid arts, other schools of Islamic miniature painting on Ottoman miniature painting, the interaction between the Ottoman art and the arts of the countries which the Emprie had relations with and the creativity of Ottoman miniature painter are studied in more details, it is thought that the women figures can be evaluated differently with respect to era and the taste of sovereign. Sayfa No. ÖNSÖZ zet............................................................................................................................ IV Abstarct.......................................................................................................................V Resim Listesi..............................................................................................................VI Çizim Listesi............................................................................................................. XVII Kısaltma Listesi....................................................................................................... XIX 1. GİRİŞ…………………………………………………………………………..... 1 1.1. Konunun çerçevesi........................................................................................ 1 1.2. Kaynak ve Araştırmalar…………………………………………………… 4 1.3.Yöntem…………………………………………………………………….. 6 1.4. Osmanlı Öncesi Türk Minyatüründe Kadın………………………………. 7 2. KATALOG……………………………………………………………………… 10 3. MİNYATÜRDE KADIN………………………………………………………. 134 3.1. Dini Kişilik Olarak Kadın………………………………………………… 134 3.1.1. İnanç Olaylarında Kadın…….............................................................. 135 3.1.2. İslam Peygamberinin Yakın Çevresi……………………………….... 151 3.2. Toplumsal Tipler………………………………………………………….. 158 3.2.1. Osmanlı Tipleri……………………………………………………… 159 3.2.2. Osmanlı Dışı Tipler ……………………………………………….... 188 3.3. Edebiyat Tipleri Olarak Kadın……………………………………………. 197 4. DEĞERLENDİRME VE SONUÇ……………………………………………. 205 4.1. Kronolojik Gelişme ve Yazmalarda Yoğunluk……………………………. 205 4.2. Giysiler ve Duruş …………………………………………………………. 207 4.3. Sonuç ……………………………………………………………………… 215 KAYNAKÇA……………………………………………………………………… 218 RESİMLER………………………………………………………………………. 228 ÇİZİMLER……………………………………………………………………….. 331