Sanatçı düşüncesinin oluşumu ve XVI. – XVIII. yüzyıllar arası Osmanlı’da sanatçı imgesi

Abstract

Bu çalışma bir Osmanlılının “sanatçı” dendiğinde hatırladığı, hayal ettiği ve söyleyebileceği şeyler, özellikle klişe oluşturan anlatılar yoluyla sanatçı imgesini tespit etmeyi hedeflemektedir. İmge ile kastedilen sanatçının metinsel tahayyülüdür. Bu metinler XVI.-XVIII. yüzyıllar aralığında oluşan tezkire, menkıbe ve destan gibi temsil gücü yüksek metinler ve çeşitli arşiv vesikaları olarak belirlenmiştir. Fakat bunu yapabilmek, yani tarihsel bağlamı yakalayabilmek için öncelikle sanata ilişkin düşüncenin modern önyargılarla perdelenmiş olması riski bakımından modern dönemde “inşa” edilen arkaik sanatçı imajına değinilecek daha sonra bir Osmanlılıya fikir sağladığı kabulüyle Osmanlı öncesinde sanatçı düşüncesinin “oluşum”u değerlendirilecektir. “Oluşum” ve “inşa”ya yönelik tespit kaynağını sanatın, sanatçı yaşamının bir parçası olarak anlaşılması ile giderek arkeolojik ve antropolojik bir sürece dönüşümünden ortaya çıkan sanat tarihinin kendisinden almaktadır. Sonuç olarak Osmanlı’da sanatçının imgesi, dolayısıyla metinsel tahayyülü ve konumu hakkında yapılacak bir tespit ve analiz ile dönemin sanat anlayışının şekillenmesinde ana etkenlerin ve Türk sanat tarihinin oluşum ve gelişimine ilişkin tarihsel birikimin kendi bağlamı içinde değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

This study aims to identify the things an Ottoman remembers, imagines and says when the artist is mentioned, and therefore it intends to determine the artist’s image by looking at the manners in which the artist is represented in texts such as tezkire (collection of biographies), menkıbe (epic), destan (saga), and various archive documents, which were formed between the 16th and 18th centuries. However, in order to be able to do this, that is, to capture the historical context, first of all one must mention the image of the archaic artist whose construction took place in the modern period, because otherwise one would risk projecting onto it modern prejudices and veiling its possibility if being thought. On the other hand, the formation of the notion of artist before the Ottoman Empire will be evaluated as better providing a model for thé image that thé Ottoman might have had of thé artist. As a result, with a determination and analysis to be made about the image of the artist, hence it’s textual imagination and position in the Ottoman Empire, the study evaluates the mainsprings in shaping the understanding of art during the selected period as well as the historical accumulation of the formation and progress of Turkish art history within its own context.