Osmanlı saray kilimlerinin desen ve kompozisyon özellikleri

Abstract

ÖZETOsmanlı İmparatorluğunun farklı kıtalarda uzun yıllar hüküm sürmesi, sanat ve estetik anlayışının şekillenmesinde etkili olmuştur. Selçuklu Devletinin bir devamı olarak kabul edilen Osmanlı İmparatorluğu, 16. Yüzyıl boyunca doğu ve batıdaki fetihler sonucu imparatorluğa yeni katılan yerlerle hem zenginleşmiş hem yeni kültürleri tanımıştır. Gittikçe büyüyen imparatorluğun sultanları sanata önem vermiş sanatçıları korumuşlardır. Osmanlı Sarayı başka sanat dallarındaki gibi halı ve kilim sanatında da kendi üslubunu oluşturmuştur. Bu üslubun oluşmasında Tebrizli sanatçıların etkisi büyüktür. Anadolu kilimlerinin ortak özelliği kilim tekniğine uygun olarak geometrik desenli dokunmuş olmalarıdır. Natüralist bir sanat üslubu geliştirmiş olan nakkaşhane, halk sanatından farklı desenler ortaya koymuştur. Araştırma kapsamında 15.-17. Yüzyıl arasında dokunmuş Osmanlı Saray sanatı üslubunda olan kilimler ele alınmıştır. Devrini tamamlamış olan bir üslubun zenginliğini yansıtan Saray Kilimlerinin özellikleri, ortaya çıkış nedeni, kullanım amaçları araştırılmış, dönemin diğer eserlerinde de görülen üslup birliği incelenmiştir. Şerare Yetkin bu konu hakkında en detaylı ve ilk araştırmaları yapmıştır. Araştırma süresince ilk başvurulan kaynaklar Yetkin’in incelemeleri olmuştur. Bununla birlikte Belkıs Acar, Bekir Deniz gibi yazar ve araştırmacılar da Osmanlı kilimlerini incelemiştir. Araştırmamız sürecinde Osmanlı Saray kilim örneklerine ulaşmada yaşanılan sıkıntılardan dolayı literatür taraması yapılmıştır. Kilimler fiziksel olarak incelenemediğinden konu dahilinde kitap, makale, tez ve internet bilgilerinden yararlanılmıştır. ÖZETOsmanlı İmparatorluğunun farklı kıtalarda uzun yıllar hüküm sürmesi, sanat ve estetik anlayışının şekillenmesinde etkili olmuştur. Selçuklu Devletinin bir devamı olarak kabul edilen Osmanlı İmparatorluğu, 16. Yüzyıl boyunca doğu ve batıdaki fetihler sonucu imparatorluğa yeni katılan yerlerle hem zenginleşmiş hem yeni kültürleri tanımıştır. Gittikçe büyüyen imparatorluğun sultanları sanata önem vermiş sanatçıları korumuşlardır. Osmanlı Sarayı başka sanat dallarındaki gibi halı ve kilim sanatında da kendi üslubunu oluşturmuştur. Bu üslubun oluşmasında Tebrizli sanatçıların etkisi büyüktür. Anadolu kilimlerinin ortak özelliği kilim tekniğine uygun olarak geometrik desenli dokunmuş olmalarıdır. Natüralist bir sanat üslubu geliştirmiş olan nakkaşhane, halk sanatından farklı desenler ortaya koymuştur. Araştırma kapsamında 15.-17. Yüzyıl arasında dokunmuş Osmanlı Saray sanatı üslubunda olan kilimler ele alınmıştır. Devrini tamamlamış olan bir üslubun zenginliğini yansıtan Saray Kilimlerinin özellikleri, ortaya çıkış nedeni, kullanım amaçları araştırılmış, dönemin diğer eserlerinde de görülen üslup birliği incelenmiştir. Şerare Yetkin bu konu hakkında en detaylı ve ilk araştırmaları yapmıştır. Araştırma süresince ilk başvurulan kaynaklar Yetkin’in incelemeleri olmuştur. Bununla birlikte Belkıs Acar, Bekir Deniz gibi yazar ve araştırmacılar da Osmanlı kilimlerini incelemiştir. Araştırmamız sürecinde Osmanlı Saray kilim örneklerine ulaşmada yaşanılan sıkıntılardan dolayı literatür taraması yapılmıştır. Kilimler fiziksel olarak incelenemediğinden konu dahilinde kitap, makale, tez ve internet bilgilerinden yararlanılmıştır.ABSTRACTThe long reign of Ottoman Empire srteched over different continents has been a key factor in the shaping of its artistic and ethical approach. Having recognised as a continuance of Selijuk State, Ottoman Empire in the 16th century both prospered and met diverse cultures as a result of conquests in the east and the west. Sultans of the expanding empire valued art and protected artists. Ottoman Palaca developed its own unique style in the carpet and waeving art as well as in other arts. Tabrizian artists had a huge impact in the making of this style. A common feature of Anatolian Kilims is their geometrically designed wave in accordance with the kilim technique. Nakkaşhane which developed a naturalist style of art formed seperate patterns with regard to traditional art.In this study kilims waved between 15th and 17th centuries in the style of Ottoman Palace art were analyzed. The characteristics of Palace Kilims indicating the richness of an expired stye, the cause of their emergence and the purpose of their use were examined. Also similarity in the style seen in other works of the same period is studied.Şerare Yetkin has done the original and most detailed work on the subject. Therefore Yetkin’s works have been the main reference in our study. However, Ottoman Kilims were also studied by other researchers like Belkıs Acar and Bekir Yıldırım.Due to problems on the access to Palace Kilims a literature rewiev is made in our study. Books, artichles, theses and internet survey concerning the subject are used becouse of the inability to examine the kilims physically.