Damascene scholars in the Mamluk–Ottoman transition : history of three generations of the Ghazzī family (1450–1650)

Abstract

Bu tez, Memlük idaresinden Osmanlı idaresine geçiş bağlamında 1450–1650 yılları arasında Dımaşk (Şâm) ulemasının sosyopolitik tarihini incelemektedir. Tez, sözkonusu “geçiş”e Osmanlı ordusunun 1516 yılında Dımaşk’ı ele geçirmesinden daha geniş bir anlam yükleyerek bu tarihten sonra gerçekleşen adlî ve idarî bütünleşme, kültürlerin karşılaşması ve çatışması ve imparatorluk çapında ilişki ağlarının örülmesi gibi konuları da içeren geniş bir perspektifle yaklaşmaktadır. Bu geniş bağlam içinde, Geç Memlük Dımaşk’ındaki ulemanın Osmanlı idaresi altındaki ilk yüz elli yıllık serüvenine ışık tutmaktadır. Bu tez, Dımaşk ulemasının serüvenini, üyeleri 1450–1650 yılları arasında Dımaşk’ta müderris, kâdı, müfti, vâkıf, müellif, sufi vb. birçok rol üstlenmiş yerel bir Şâfiî aile olan Gazzî ailesi üzerinden takip etmektedir. Bu aileye mensup üç âlimin –sırasıyla Radiyüddin el-Gazzi (1458–1529), onun oğlu Bedreddin (1499–1577) ve torunu Necmeddin (1570–1651)– içiçe geçen hayat hikâyeleri üzerinden ailenin üç kuşaklık sosyopolitik tarihini yazmaktadır. Tezin tartıştığı meseleler arasında Dımaşk ulemasının içindeki alt-gruplar ve alt-kimlikler, Dımaşk ulemasının 1516 sonrasında merkezden kopan meslekî kariyerleri ve bunun akabinde artan pozisyon rekabeti, ulema ailelerinin nesiller boyu sürekliliğini sağlayan araçlar ve mekanizmalar, on altıncı yüzyıl sonundan itibaren Osmanlı imparatorluk ilişki ağında Dımaşk ulemasının konumu ve gücü gibi muhtelif başlıklar yer almaktadır.

This thesis examines the scholars in Damascus during the period 1450–1650 asking how the transition from Mamluk to Ottoman rule affected their socio-political life. It employs a broad understanding of transition, one that considers several developments after the military takeover of Damascus in 1516, including the judicial and economic integration, cultural encounter, and imperial entanglement. In this broad framework, it traces several elements of the scholarly society in late Mamluk Damascus during the first 150 years of Ottoman rule. To understand Damascene scholarly society, this thesis focuses on the Ghazzī family, a local Shāfi‘ī family whose members assumed various positions and roles in Damascus between 1450 and 1650, serving as professors, jurists, judges, endowers, authors, and mystically inclined scholars. By writing the connected life stories of three Ghazzīs—namely, Radiyy al-Dīn al-Ghazzī (d. 1529), his son Badr al-Dīn (d. 1577), and his grandson Najm al-Dīn (d. 1651)—this study reconstructs the history of three generations of an eminent local family and their relations with socio-political and scholarly life in Damascus, Syria, and the Mamluk and Ottoman capitals. This thesis explores several aspects of the Mamluk–Ottoman transition as experienced by Damascene scholars, including the sub-groups and cliques that formed among them, the peripheralization of their professional career after 1516, their struggles for position both within and beyond Damascus, the means and mechanisms whereby they secured their scholarly continuity across generations, and their increasing entanglement within the network of the Ottoman imperial elite from the late sixteenth century onward.