Hisse senedi piyasalarında manipulasyon ve spekülasyon

Abstract

Hisse Senedi Piyasalarında Manipulasyon ve Spekülasyon Piyasaların tam rekabet koşullarına sahip olduğu, etkinliğin varolduğu koşullarda fiyatların yapay bir şekilde hareketi oldukça zordur. Rasyonel işleyen piyasalarda manipulatif ve spekülatif faaliyetler başarılı olamaz. Çok kısa ve çok genel olarak, manipulasyon “bir hisse senedinde aktif olarak işlem yapıldığı izlenimini vermek maksadıyla yapay işlemler yapmak” olarak tanımlanabilir. Manipulasyon genel olarak iki sınıfa ayrılır: “piyasa bazlı manipulasyon” ve “bilgi bazlı manipulasyon”. Piyasa bazlı manipulasyon; piyasadan büyük miktarlarda hisse senedini almayı, böylece derin olmayan hisse senedinin fiyatında patlama yaratmayı içerir. “Bilgi bazlı manipulasyon” manipule edici haberlerde piyasa fiyatlarını etkilemeyi ifade eder. Piyasayı etkileme; seçilmiş haberleri yaymak, aslı olmayan dedikoduları piyasada dolaştırmak şeklinde olabilir. Spekülasyon, bir menkul değer ile ilgili elde edilebilir bilgiyi sindirmek ve fiyatın düşebileceği ya da yükselebileceği değerlendirmesini yapmaktır. Eğer spekülatör fiyatın yükseleceğini düşünüyorsa alım yapar, aksi taktirde satış yapar. Spekülasyon, piyasa fiyatını enformasyon bolluğu ve şirket hakkındaki analiz ile birleştirir. Borsada spekülatif faaliyetler şişkinliğe (bubble) yol açmışsa, hisselerin aşırı değerlenmiş olduğu kanısı piyasada hakim olacağından, büyük yatırımcıların portföylerindeki hisse senetlerini boşaltmaya başlamaları ile fiyatlarda sert düşüşler başlar. Türk Ceza Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu ve Borsa Mevzuatında manipulatif girişimleri yasaklayıcı hükümler vardır. Ancak, mevcut düzenlemeler ve sistem sözkonusu faaliyetleri tespit etme ve kanıtlama açısından yeterli değildir. Manipulasyon suçunun tespitinden sonra yargı aşamasının daha hızlı işlemesi için; gelişmiş sermaye piyasalarında örneklerini gördüğümüz ihtisas mahkemelerinin oluşturulması ve bu mahkemelerde sermaye piyasasının işleyişini ve mevzuatı çok iyi bilen yargıçların görevlendirilmesi alınabilecek diğer bir önlemdir. Halka açıklık oranlarının düşüklüğü, arzın esnek oluşu ve kısa sürede yüksek kazanç sağlama güdüsü spekülatif faaliyetleri kamçılamaktadır. Piyasanın sağlıklı işlemesi için spekülatif faaliyetlerin yasaklanması yerine, bu faaliyetlerin açığa satış, kredili hisse senedi alışları, endeks üzerine futures ve opsiyon pazarının kurulması ve etkin bir gözetim sisteminin oluşturulması gibi düzenlemelerle kontrol altına alınması gerekmektedir.

Manipulation and Speculation in Stock Markets It is difficult for the prices to make artificial movements where the markets are effective and have full competition. In rationally working markets manipulative and speculative activities cannot be succesful. In general manipulation can be described as ‘making artificial transactions on a stock to give the impression of active transactions being performed’. Manipulation is usually classified into two groups: ‘market based manipulation’ and ‘information based manipulation’. Market based manipulation is based on buying considerable quantities of stocks and creating a big rise in its price. Information based manipulation, is about effecting the market price by manipulative news. This can be achieved as spreading selected news or misinformation. Speculation is absorbing the accessible information about a stock and assessing the price to rise or fall. Speculator buys if he thinks the price will rise and sells if he thinks the price will fall. Speculation combines the market price with the availability of information and analysis about the corporate. If the speculative actions cause a bubble in the market, the opinion that the stocks are overpriced will prevail and the bigger investors will start selling their portfolios, therefore causing a sharp fall in the overall stock prices. There are rules within the Turkish Penal Code, Capital Markets Act and Stock Exchange that forbid the manipulative actions. However, the present system is not capable of detecting and proving the manipulation. To make the court phase faster after the manipulator is established, specialty courts needs to be set up. The low level of public offerings, the flexibility of the supply and the motive of gaining high returns in a short time all encourage speculative actions. To have a wholesome market operation, instead of banning speculation, options such as short selling, credit stock bidding, establishing futures and option markets on index can be implemented to control speculative actions. İlker ÖZPARÇA