2000’li yıllarda ABD’nin İran’a yönelik ‎politikasının İran-Türkiye ilişkilerine etkisi : neoklasik ‎realist bir analiz

Abstract

İslam Devrimi’nden sonra İran ve ABD ilişkileri, devrimin beşinci on yılında Donald ‎Trump ‎yönetiminin iktidara gelmesiyle yoğunlaşan, hatta zaman zaman çatışma noktasına ‎gelen birçok ‎iniş ve çıkışa sahiptir. Bu inişli ve çıkışlı ilişkiler, İran’ın komşularıyla olan ‎ilişkilerini de etkilemiştir. Bu ‎çalışmanın amacı 2000’li yıllarda ABD Başkanları olan George ‎W. Bush, Barak Obama ve Donald Trump döneminde ABD’nin ‎İran’a karşı uyguladığı ‎nükleer yaptırımların, İran-Türkiye ilişkilerini nasıl etkilediğini analiz etmektir. Neoklasik ‎realizm teorisi, ABD’nin liderler düzeyinde İran’a yönelik dış politikasındaki değişimlerin ‎İran-Türkiye ilişkilerine etkisini açıklamak için kullanılmıştır. Bu amaçla 2000’li yıllarda ABD ‎liderlerinin İran’ın nükleer politikalarına yönelik tehdit algısı ve tehditleri bertaraf ‎etmede ‎kullandıkları araçların değişiminin (Obama’nın Ekonomik Baskı ‎Politikası ve ‎Trump’ın Maksimum Baskı Politikası) İran-Türkiye ilişkilerine etkisi analiz edilmiştir. Bu ‎tezin, ‎neoklasik realizm teorisi çerçevesinde ana sorusu; 2000’li yıllarda uluslararası ‎sistemik ‎değişimin etkisi altında ABD Başkanlarının İran’ın nükleer programına yönelik dış ‎politikasındaki değişimler İran-Türkiye ilişkilerini nasıl etkilemiştir? Bir diğer deyişle, ‎ABD’nin liderler düzeyinde İran’a yönelik tehdit algısı ve tehditleri ortadan kaldırmada ‎kullandıklar araçlardaki değişim, İran-Türkiye ‎ilişkilerini ne şekilde etkilemektedir? ‎ Çalışma kapsamında nükleer yaptırımlar vakası süreç analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. ‎Araştırmanın bulguları, ‎İran-Türkiye arasındaki ‎ilişkilerin ABD Başkanı Barak Obama ‎döneminde gerçekleşen İran Nükleer Anlaşması (Joint Comprehensive Plan of Action-‎JCPOA) sonrası özellikle ekonomik işbirliği yönünde geliştiğini ortaya koymaktadır Ancak ‎Donold Trump’ın bu anlaşmadan çekilmesinden sonra ‎İran ile Türkiye arasındaki ilişkilerin de ‎büyük ölçüde olumsuz yönde etkilendiği görülmektedir. Bu araştırmada yukarıdaki ‎sorulardan yola çıkarak ABD’nin peş peşe gelen liderler düzeyinde ‎değişen tehdit algısı ve ‎seçilen dış politika araçlarının İran-Türkiye ilişkilerine de etkilediği tespit edilmiştir. ‎

After the Islamic Revolution, the relations between Iran and the USA have had many ups ‎and downs that intensified and even came to the point of conflict from time to time with the ‎coming to power of the Donald Trump administration in the fifth decade of the revolution. ‎These ups and downs have also affected Iran's relations with its neighbors. The aim of ‎this ‎study was to the presidents of the USA, George ‎W. Bush, Barak Obama, and Donald ‎Trump, of the US's nuclear sanctions against Iran affect how Iran-Turkey relations. The ‎neoclassical theory of realism has been used to explain the effects of the changes in the ‎foreign policy of the USA towards Iran at the level of the leaders on the Iran-Turkey ‎relations. For this purpose, the effect of the US leaders' perception of the threat to Iran's ‎nuclear policies in the 2000s and the changes in the tools they used to eliminate threats ‎‎(Obama's Economic Pressure Policy and Trump's Maximum Pressure Policy) on Iran-Turkey ‎relations were analyzed. The main question of this thesis, within the framework of ‎neoclassical realism theory; In the 2000s, under the influence of international systemic ‎change, how did the changes in the foreign policy of the US Presidents towards Iran's nuclear ‎program affect Iran-Turkey relations? In other words, how does the US's perception of the ‎threat to Iran at the leaders' level and the change in the tools they use to eliminate the threats ‎affect Iran-Turkey relations? ‎ Within the scope of the study, the nuclear sanctions case was analyzed by the process analysis ‎method. ‎The findings of the research reveal that the relations between ‎Iran-Turkey ‎ have ‎developed especially in the direction of economic cooperation after the Joint Comprehensive ‎Plan of Action (JCPOA) that took place during the US President Barak Obama ‎ period. It is ‎seen that the relations between Iran and Turkey have been affected negatively to a great ‎extent. In this study, based on the above questions, it has been determined that the changing ‎threat perception of the USA at the level of successive leaders and the chosen foreign policy ‎tools also affect Iran-Turkey relations.‎