Suriye’de aile hukuku alanındaki gelişmeler ve bunlar üzerinde Osmanlı tesirleri

Abstract

Osmanlı Devleti'nin hukuk ve yargı sistemi, I. Dünya Savaşı öncesinde, devletin diğer bölgelerinde olduğu gibi, Suriye topraklarında da tatbik edilmekteydi. 1917 Tarihli Osmanlı Hukuk-ı Aile Kararnamesi de Suriye'de uygulanan bu kanunlar arasında yer almaktaydı. Savaştan sonra Fransız hakimiyeti altına giren Suriye'nin hukuk ve yargı sistemi büyük oranda batılılaştı. Fakat aile hukuku bu gelişmeden etkilenmedi ve Hukuk-ı Aile Kararnamesi'nin uygulanmasına devam edildi. 1946 Yılında gerçekleşen bağımsızlık sonrasında, hukuk sisteminin millîleştirilmesi ve reformu gündeme geldi ve bunun sonucu olarak 1953 yılında Suriye Aile Kanunu Kânûnu'l-Ahvâl eş-Şahsiyye adıyla yürürlüğe girdi. Kanun üzerindeki ilk ve tek değişiklik 1975 yılında gerçekleştirilerek Kanun'un 28 maddesinde birtakım değişiklikler yapıldı. İslam aile hukukunu kanunlaştırma çabalarının ilki, Hanefi Mezhebi'nin genel kabul görmüş görüşlerini biraraya getiren ve fakat kanunlaşamayan Kadri Paşa'nın çalışmasıdır. 1917 Tarihli Osmanlı Hukuk-ı Aile Kararnamesi, İslam dünyasının tamamı için, aile hukukunun kanunlaştırılması ve reforma tabi tutulması açılarından çok önemli bir adımdır. Kararname'nin içerdiği hükümler, bir ilk olmak üzere, tahayyür (: eklektik seçme, telfîk) metoduyla ve İslam hukukunun farklı mezheplerinin görüşlerinden yararlanmak suretiyle tanzim edilmiştir. İhtiva ettiği 156 maddede, sadece evlilik ve boşanma konularını ele alan Kararname, doğum ve sonuçları, ehliyet ve hukukî temsil, vasiyet ve miras konularına yer vermemiştir. Kararname'nin metodunu benimseyen ve onun eksik bıraktığı konuları tamamlayan 308 maddelik Suriye Ahvâl-i Şahsiye Kanunu ise, İslam hukukunu esas alan ve aile hukuku kapsamında yer alan konuların tamamını içeren ilk kanundur.

During the era preceding World War I, the Ottoman legal and judicial system, as well as the other parts of the State, was operative in the Syrian territories. Among the Ottoman laws enforced in Syria was the Law on Family Rights 1917. After the War, Syria came under the French rule and the legal and judicial systems were extensively westernized. The family law, however, remained protected and the Ottoman Law remained in force. After the Independence in 1946, nationalization and reform of the legal system began and in the 1953 Syrian Family Law enacted under the title Qanun al-Ahwal al-Shakhsiyya- Code of Personal Status. In 1975 the first and only amendmet was introduced and 28 articles of this law were amended. The first initiative to codify Islamic family law is Qadri Pasha's work based on the dominant Hanafi opinion but this wasn't turned into binding law. Ottoman Law on Family Rights 1917 regarded throughout the Muslim world as a major step towards the codification and reform of personel law. Its provisions were derived from the various schools of Islamic law picked up by the newly introduced legislative process of takhayyur (:eclectic choice, telfiq). Containing 156 articles, it dealt only with the law of marriage and divorce and no chapter on birth and its results, capacity and legal representation, bequests, ınheritance. Adopting the same method and containing 308 articles and completing its missing parts, Syrian Code of Personal Status regarded as the first complete Islamic lagislation of family law in the Muslim world.