THE ENTWINING CULTURAL ELEMENTS: RELIGIOUS MOTIFS IN SECULAR-THEMED TURKISH FOLK SONGS

Abstract

Kültürel öğelerin içiçeliği hakikati göz önünde bulundurularak seküler temalı Türk halk türkülerinde dinî motiflerin sanat sosyolojisi perspektifi ile incelendiği bu çalışmada, öncelikle türkü- lerde yer alan dini motifler belli kategorilere ayrılmıştır. Böylelikle her bir kategoriye girebilecek örnek türkülerin ilgili bölümü ele alınarak analiz edilmiştir. Konu itibariyle dinî olan ilahiler, nefesler, savtlar, gülbanglar, kalenderiler, semahlar vb türler çalışmanın dışında tutulmuştur. Dünyevi gayelerle söylenmiş olup, Allah, iman, kader, ezan, namaz, oruç gibi dini kavramlar, cami, minare, Kâbe gibi dinî mekânlar, din adamlarını ifade eden imam, müezzin kavramlarının yanı sıra, diğer dinlerin mensupları (gayr-ı Müslimler) ve ibadet mekânlarını içeren türküler ele alınmaktadır. Türkülerde kullanılan bu dini kavramlar dikkate alınarak on kategori oluşturulmuştur. Binden fazla türkünün incelenmesi sonucunda, bu herbir kategoriye uyan türkü sayısının bir hayli fazla olduğu görülmüştür. Ancak çalışmanın sınırları dikkate alınarak sadece birkaç örnek buraya alınmıştır. Makalede yer verilen türkülerin kaynağı veya derleyeni ve yöresi belirtilmiştir. Bu araştırmanın amacı bir milletin gündelik hayatının hemen her alanında kültürel öğelerin birbiriyle uyumlu bir örüntü ile yer aldığını türküler örneğinde ortaya koymak, toplumumuzun sahip olduğu kültürel değerlerin incelenmesine ve Türk milletinin tarih kaynaklarında yer almayan nice özelliklerini, yaşantılarını, değerlerini milletin ürettiği sanat eserleri vasıtasıyla çözümleme girişimlerine katkıda bulunmaktır. Çalışma esnasında, seküler temalı olan türkülerde bu denli çok dinî motif ve olgunun kullanıldı- ğının anlaşılması, konu ile ilgili çok daha kapsamlı çalışmaların yapılmasına ihtiyacın bulunduğu gerçeğini ortaya çıkarmıştır. Aynı zamanda kültürel hayatın birçok unsurunun birlikte halk türkülerinde bir bütünlük kazandığı görülmüştür. Özellikle çalışmamıza konu olan Türk halk türkülerinin sade bir Türkçe ile dile getirilmiş olması ve doğrudan halkın duygu ve yaşayış dünyasını ifade etmelerinden dolayı sosyal hayatın birçok yönü hakkında sosyolojik veriler bakımından zengin olduğu düşünülmektedir. Somut olmayan kültürel miras formlarından birini oluşturan türkülerin tahlili toplumsal değişim ve dönüşümün ve sosyal algıların izini sürmek bakımından bile çok derin sosyolojik çözümlemeleri gerektirmektedir.

In this study in which the religious motifs in secular thematic Turkish folk songs are examined with the perspective of sociology of art by taking into account the entwined cultural elements, religious motifs in Turkish folk songs are divided into certain categories. Thus the related parts of the sample folk songs which can be in each category are analysed. Religious hymns and other sort of religious folk songs as the subject are excluded from the study.In this study the folk songs about Non Muslims and their places of worship are mentioned as well as religious concepts such as God, belief, faith, prayer, fasting; and religious places such as mosques, minarets and Kaaba; concepts of the imam and the muezzin representing the men of religion. Ten categories are created by being taken into account these religious concepts used in those songs. During the study, being understood of so many religious motifs and phenomenon used in the secular-themed folk songs reveals the fact that there is a need for more comprehensive studies related to the subject. Especially Turkish folk songs that are subject to our work are thought to be rich about many aspects of social life in point of sociological data because they find voice in a simple Turkish language and represent directly the feelings and life style of the people. The analysis of the folk songs requires very deep sociological analysis even in terms of keeping track of the social change and transformation, and also social perceptions.