Ahmed-i Dâ’î’nin Teressül adlı eserinin yeni bir nüshası

Abstract

Osmanlı’nın son dönemleri ile Cumhuriyet’in ilk yıllarına tanıklık eden Raşid Efendi (ö. 1945) hem kurra hafız hem şeyh hem de bir dilci idi. Eyüp’te bulunan Sertarikzâde Tekkesi’nin şeyhliğini ifa ettiği gibi, birinci Türk Dili Kurultayı’na da aza olarak katılmıştı. Oldukça velut bir yazar olan Raşid Efendi’nin geleneği takip ederek telif ettiği eserler olmakla birlikte dil devriminden sonra ortaya koyduğu ve kendisinin de özellikle vurguladığı şekliyle \"sırf Türkçe\" kaleme alınmış eserleri de vardır. Bu eserler içerisinde, Raşid Efendi’nin mevlid kelimesini kullanmamak gayesiyle Türkçe Doğum diye tesmiye ettiği bir mevlidi bulunmaktadır. 11’li hece ölçüsü ile beyit esaslı kaleme alınan bu manzum metinde Raşid Efendi dönemin dil anlayışına uygun olarak hiçbir Arapça ve Farsça kelimeye yer vermediğini iddia eder. Hatta peygamberlerin isimlerini dahi Türkçe olmadıkları için anmaz. Bunların yerine Eski Anadolu Türkçesi döneminden veya Çağatayca’dan kimi kelimeleri kullandığı gibi, kimi kelimelere de Türkçe yeni karşılıklar bulur. Bütün bu yeni ve değişik özelliklerine rağmen Raşid Efendi’nin mevlidi, uzun soluklu mevlit geleneğimizin bir parçasıdır. Mevlid, miraç ve Raşid Efendi’nin \"Ulu Tanrı’ya yalvarma\" olarak isimlendirdiği dua/münâcât bölümlerinden meydana gelen eser, Süleyman Çelebi’nin Mevlid’i ile birçok noktada benzeşmektedir. Denilebilir ki Raşid Efendi içine doğduğu ve yine içinde büyüdüğü geleneğin temel metinlerinden biri olan mevlidi, yeni siyasi-sosyal kurallara göre yeniden yazmıştır. Bu yeniden yazım herhalde Raşid Efendi için geleneğin -şekli ve dili değişmiş olsa bile- aktarımına devam etmesi için elzemdi. Bu makalemizde Raşid Efendi’nin kısaca biyografisine değinilerek, bugün müellif hattı tek nüshası bilinen Türkçe Doğum adlı mevlid tanıtılacak, eserin mevlid geleneği ile bağı ve eserden kullanılan Öztürkçe kelimeler üzerinde durulacaktır.